Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Waarom je niet zomaar een film mag vertalen of ondertitelen

Vorige week trok een artikel van de ombudsman van De Standaard mijn aandacht. In ‘Je mag niet zomaar artikels vertalen’ legt Tom Naegels uit dat een journalist zich wel op teksten van collega-journalisten mag baseren bij het schrijven van een artikel, maar dat hij of zij in geen geval hele paragrafen mag overschrijven c.q. vertalen. Zelfs met een bronvermelding is er dan sprake van plagiaat.

Dat verhaal deed me weer denken aan het artikel ‘Ondertitelaars films en series slepen Stichting Brein voor de rechter’, dat op 3 februari op de site van de NOS verscheen. Voor de duidelijkheid: de ‘ondertitelaars’ waar het in dit artikel over gaat, zijn geen professionele vertalers en ondertitelaars, maar amateurs die als hobby films vertalen en ondertitelen. Hoewel ze daarmee de Auteurswet overtreden, zijn deze hobbyisten zich van geen kwaad bewust. Immers, die wet is al zo oud dat de regels vast niet meer van toepassing zijn…

De meeste mensen zullen begrijpen dat je niet zomaar een roman mag kopiëren en uitdelen – zelfs niet als je het gratis doet. Daarmee benadeel je namelijk de auteur van het oorspronkelijke boek. Om dezelfde reden mag je geen films van het internet halen en verder verspreiden. Maar je mag ook geen ‘bewerkingen’ maken van dergelijke werken. En een vertaling wordt gezien als een bewerking.
Vandaar dat het verboden is om op eigen houtje een boek te vertalen en die vertaling met anderen te delen. Je mag gerust een boek vertalen als je dat leuk vindt om bijvoorbeeld je talenkennis bij te houden, zolang je die vertaling maar voor jezelf houdt. Hetzelfde geldt voor het vertalen en ondertitelen van films. Zolang je het resultaat van je inspanningen niet met anderen deelt, doe je niemand kwaad – tenminste, voor zover je op een legale manier aan het videomateriaal bent gekomen… Maar je mag die vertalingen en ondertitels niet verder verspreiden.

Een foto van een zeshoekig stopbord zoals in het verkeer wordt gebruikt

Foto van een stopbord: je mag niet zomaar iemands werk ondertitelen

Sommige amateur-ondertitelaars beweren dat dankzij hen films en dergelijke toegankelijk worden voor mensen die de oorspronkelijke taal niet machtig zijn of voor dove en slechthorende kijkers. Dat is een heel nobel streven, maar ook dan heb je de toestemming nodig van de oorspronkelijke makers van de film – en die hebben ze niet.

Het spreekt voor zich dat wij wél de nodige toestemmingen hebben voor de vertalingen en ondertitels die we maken.

gepubliceerd op 25 februari 2016