Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Hoe word ik ondertitelaar?

Vorige week werd in een Facebookgroep voor vertalers de vraag gesteld wat je moet doen als je als ondertitelaar aan de slag wilt. Aangezien er binnenkort weer heel wat vertalers afstuderen die ongetwijfeld graag willen gaan ondertitelen, geef ik deze week wat tips voor aspirant-ondertitelaars.

Een van de redenen dat de vraagsteller interesse had in ondertiteling, was omdat het haar een leuke uitdaging leek om beknopt te vertalen. Dat is ook een van de dingen die ik zelf zo fijn vind aan mijn werk, maar veel mensen beseffen niet hoeveel je moet schrappen om tot een goede ondertitelvertaling te komen. Het is niet uitzonderlijk dat we de helft of zelfs meer van wat er gezegd wordt moeten weglaten in de vertaling omdat de kijker anders niet genoeg tijd heeft om het allemaal te lezen.

Daarnaast wordt vaak onderschat hoe technisch het werk is en dan met name het ‘spotten’ of ‘timen’ van de ondertitels. Daarbij bepaalt de ondertitelaar tot op 1/25e van een seconde nauwkeurig wanneer een ondertitel in beeld komt en wanneer de ondertitel weer moet verdwijnen. We houden daarbij rekening met de leesbaarheid van de vertaling (ook wel ‘leessnelheid’ genoemd), maar ook met scènewissels en dergelijke. Dit is iets wat in de traditionele vertaalopleidingen in mijn ogen onvoldoende aan bod komt, dus extra begeleiding van een ervaren ondertitelaar is geen overbodige luxe.

Vervolgens werd de vraag gesteld of je bepaalde software nodig hebt en zo ja, welke dan. Nu is professionele ondertitelapparatuur niet goedkoop (reken op minstens 1.500 euro voor een licentie), maar soms is het mogelijk om software te leasen (dat kan vanaf ongeveer 300 euro per jaar). Toen ik met ondertitelen begon kon ik de eerste weken ter plaatse werken bij een klant, zodat ik niet meteen hoefde te investeren. Ik heb zelf wel eens software in bruikleen gegeven toen ik een nieuwe collega aan het opleiden was, maar vroeg of laat moet je als freelancer toch bereid zijn om te investeren.

Eindtitel VRT

De aftiteling van een tv-programma met de eindtitel ‘vertaling: Susanne Verberk’

De beste manier om als ondertitelaar te beginnen is dan ook door te proberen om bij een serieus ondertitelbedrijf een test af te leggen. Als je voor zo’n test slaagt, dan zal het bureau investeren in je verdere opleiding en begeleiding. Tegelijkertijd zijn er niet veel vacatures, dus de kans dat je meteen ergens een test kunt gaan doen is vrij klein. In de tussentijd kun je proberen om zelf wat te oefenen met freeware om zo ervaring op te doen, maar het risico bestaat dat je jezelf verkeerde dingen aanleert.

Wat je ook kunt doen is bijvoorbeeld TED Talks vertalen. Daarbij krijg je de oorspronkelijke taalversie als basis zodat je ‘alleen nog maar’ een beknopte vertaling hoeft te maken. Nu is dat niet hetzelfde als professioneel ondertitelen, maar enkele basisregels pik je zo wel op. Bovendien heeft TED een systeem waarbij je werk altijd wordt nagekeken en je feedback krijgt. Meer informatie vind je op de TED-website.

Tot slot iets wat ik afraad en dat is om meteen te investeren in software als je nog geen ondertitelklanten of ervaring als ondertitelaar hebt. De software is nl. niet goedkoop (tenzij je voor een huurcontract kiest), dus ik zou zeker wachten tot je minstens één klant hebt voor je de investering doet. Bovendien zou je niet de eerste zijn die dolenthousiast begint om na een paar opdrachten vast te stellen dat het gepuzzel en de technische beperkingen echt niks voor jou zijn. Bezint eer ge begint is hier dus wel toepasselijk.

gepubliceerd op 19 mei 2016