Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Het ondertitelen van Blind naar de Top

Nadat ik vorige week de audiodescriptie heb besproken ga ik het deze week hebben over het ondertitelen van Blind naar de Top. Vanaf de tweede aflevering is het programma namelijk voorzien van ondertiteling voor doven en slechthorenden en ook deze ondertitels zijn van onze hand.

Een foto van de Kilimanjaro, de berg die de deelnemers proberen te beklimmen.

Een foto van de Kilimanjaro, de berg die de deelnemers proberen te beklimmen.

Een foto van de Kilimanjaro, de berg die de deelnemers proberen te beklimmen.

Bij ondertiteling voor doven en slechthorenden zijn er drie dingen waar je als ondertitelaar rekening mee moet houden:

  • Wat wordt er gezegd in het programma en hoe (als dat belangrijk is).
  • Welke achtergrondgeluiden zijn er te horen die van invloed zijn op hoe je het programma ervaart.
  • Welke muziek is er te horen.

Dat de ondertitels moeten weergeven wat er gezegd wordt, spreekt voor zich. Vroeger werd de tekst sterk vereenvoudigd in ondertiteling, maar tegenwoordig is het de bedoeling dat we zo precies mogelijk schrijven wat er te horen is. Toch zullen de ondertitels vrijwel nooit helemaal letterlijk zijn omdat ze anders veel te snel voorbij geflitst komen. Korte aarzelingen laten we om die reden nog steeds weg, en echt snelle praters worden toch nog samengevat.
Ook de manier waarop iets gezegd wordt, kan belangrijk zijn om weer te geven in de ondertiteling. Iemand kan een serieuze opmerking maken, maar als dat al grinnikend gebeurt, is het meteen duidelijk dat het maar een grapje is. Als de spreker op zo’n moment niet in beeld staat (en je dus niet ziet dat hij of zij lacht), kan de opmerking anders opgevat worden voor wie het geluid niet hoort, dus dan voegen we toe hoe het gezegd wordt.
Hetzelfde geldt voor mensen met een accent. Meestal is het helemaal niet belangrijk of iemand een accent heeft of niet, tenzij er een opmerking over gemaakt wordt of dat de accentspreker geïmiteerd wordt bijvoorbeeld. Dan kan het nuttig zijn om toch een hint te geven in de ondertiteling.

Ook achtergrondgeluiden kunnen belangrijk zijn. Bij Blind naar de Top waren de meeste achtergrondgeluiden ook zichtbaar, dus dan hoeven ze geen omschrijving te krijgen in de ondertiteling. Denk hierbij aan de wandelstokken die over de rotsen schrapen: dat zie je én het geluid voegt ook niet zoveel toe, dus dat ondertitelen we niet.
Een klassiek voorbeeld waarbij achtergrondgeluiden wel belangrijk zijn, is een enge film. Als iemand zich in een kast opsluit en voortdurend bang om zich heen kijkt, kun je je wel voorstellen dat er wellicht een moordenaar rondsluipt. Maar pas als je weet dat er voetstappen te horen zijn die bovendien steeds dichterbij komen, wordt het echt spannend…

Tot slot vermelden we in de ondertitels welke muziek er te horen is. Muziek speelt namelijk een erg belangrijke rol bij het creëren van een bepaalde sfeer. Meestal ondersteunt de muziek de beelden, zodat je spannende muziek hoort wanneer de klimmers een bergwand op klauteren in Blind naar de Top.
Het komt ook voor dat de muziek bewust afwijkt van wat je zou verwachten. Een grappig voorbeeld hiervan is de film The Martian, die momenteel in de bioscoop draait. Daar zijn voortdurend vrolijke liedjes uit de jaren zeventig te horen terwijl de gestrande marsreiziger zich uit de meest penibele situaties moet zien te redden.

In Blind naar de Top hebben we twee soorten muziekomschrijvingen gebruikt. Bij instrumentale muziek geven we aan welke sfeer de muziek uitademt (zoals de spannende muziek die ik hierboven al aanhaalde). Bij gezongen muziek geven we eerst de naam van het nummer en van de uitvoerder. In de volgende ondertitels verwerken we dan de songtekst. Overigens: ik weet dat er mensen zijn die speciaal voor die omschrijvingen Teletekst opzetten. Ook daarvoor zijn ondertitels dus nuttig.

gepubliceerd op 24 november 2015