Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Het audiobeschrijven van een historische film

Bij films die zich in het verleden afspelen is het altijd oppassen geblazen als audiovisueel vertaler. Zo zag ik laatst een bijzonder terechte vraag op een forum voor ondertitelaars. In een scène waarin twee ridders door een verlaten landschap reden, vroeg de ene ridder aan de andere of hij de omgeving kende. Als antwoord stond er ‘als mijn broekzak’ in de ondertitel, maar, zo vroeg deze collega zich af: hadden broeken al zakken in de middeleeuwen? Iemand anders bleek dat voor een andere film al eens helemaal te hebben uitgeplozen en het antwoord was: nee, broekzakken zijn pas (veel) later ontstaan.

Iets vergelijkbaars maakte ik laatst mee toen ik bezig was aan de audiodescriptie van een historische film. Op een bepaald moment werd er een gebouw afgebroken in die film en daarvoor kwam er een machine in beeld die verdacht veel op een bulldozer leek. De vraag was nu niet of bulldozers toen al bestonden – dat is iets wat de regisseur als het goed is heeft laten uitzoeken – maar of ze toen ook al ‘bulldozer’ genoemd werden. Het zou immers raar zijn om in de audiobeschrijving ineens een woord te gebruiken dat helemaal nog niet bestond in die tijd.

Gelukkig bracht de Dikke Van Dale raad, want dat woordenboek vermeldt ook wanneer een woord in de Nederlandse taal terecht is gekomen. Het woord ‘bulldozer’ is na 1950 in onze taal opgenomen en de scène waar het om ging speelt zich af in 1958, dus ik kon het woord zonder problemen gebruiken.

Een Italiaanse tuin met een oud standbeeld op een sokkel en daarnaast een luidspreker aan de muur van een gebouw…

Een Italiaanse tuin met een oud standbeeld op een sokkel en daarnaast een luidspreker aan de muur van een gebouw…

Voor wie zich afvraagt hoe mijn collega het probleem met die middeleeuwse broekzak heeft opgelost; in de vertaling antwoordt de ridder nu dat hij de streek ‘op z’n duimpje’ kent. Zo zie je maar hoe een klein woordje soms heel wat hoofdbrekens kost.

gepubliceerd op 3 maart 2016