Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Ondertiteling

Nieuw op VRT NU: Fear on the Savannah (en nog veel meer)

Meer dan twintig jaar geleden maakte ik mijn eerste commentaarvertaling bij een natuurdocumentaire en nee, ik ben het nog lang niet beu!

‘Commentaarvertalen’ is een vorm van audiovisuele vertaling waarbij je de tekst van de ‘onzichtbare’ verteller in een programma vertaalt. Deze tekst wordt vervolgens opnieuw ingelezen in de studio. Veel commentaarvertalers beginnen als ondertitelaar en krijgen na verloop van tijd de vraag of ze een programma willen vertalen waar ook een commentaarstem in zit. Zelf ben ik ook zo begonnen. Eigenlijk is het ook logisch, want het vertaalwerk wordt altijd door een en dezelfde persoon gedaan. Het is dus niet zo dat één iemand de interviews ondertitelt en dat iemand anders de voice-over vertaalt.

Op mijn blog schrijf ik regelmatig over deze bijzondere vertaalvorm, zie https://www.nevero.be/commentaarvertalen-deel-1/ en https://www.nevero.be/commentaarvertalen-deel-2/.

Op dinsdag 30 maart kon je rond 16.00 uur kijken naar Fear on the Savannah op Eén. De docu is nog tot donderdag 29 april te zien op VRT NU. Wat dit programma zo leuk maakte om te vertalen, is dat het eens niet gaat over: welke dieren leven waar en wat eten ze zoal? Maar dat de documentairemakers uitgaan van een emotie die alle dieren gemeen hebben: angst. Wat zorgt ervoor dat het ene dier wegvlucht bij gevaar en het andere dier in de aanval gaat? En hoe gaan dieren in het algemeen met angst om? Heel leerrijk allemaal, ook voor mij als vertaler.

 

Een hyena ligt lekker in het zonnetje. Hij heeft wel wat weg van een hond, met z’n donkere snoet en z’n lichtbruine vacht. Alleen heeft hij ronde oren en donkere stippen op z’n vacht, die doen denken aan schaduwvlekken.

Een hyena op de Afrikaanse savanne. De gevlekte hyena is een roofdier dat op veel plekken ten zuiden van de Sahara te vinden is. Afbeelding van Taryn Scholtz via Pixabay

Bij zo’n natuurdocumentaire komt natuurlijk heel wat opzoekwerk kijken. Vorig jaar, toen ik aan een andere documentaire bezig was, heb ik daar een video over gemaakt. De video heet ‘Opzoekwerk bij vertalend ondertitelen’ en ik gebruik een uitgebreide versie ervan voor mijn e-cursus Ondertitelen.

 

En verder…

De komende tijd zul je op VRT NU wel vaker programma’s tegenkomen waar ik (al dan niet samen met mijn collega’s) aan gewerkt heb. Zo is op maandag 5 april op Eén het derde seizoen van Dertigers gestart, waarvoor wij de audiodescriptie hebben geschreven. En vanaf zondag 11 april kun je op Eén elke week kijken naar het dertiende seizoen van de Nederlandse reeks Flikken Maastricht. Voor het eerst zal de VRT deze reeks ook met audiodescriptie aanbieden en ook die audiodescriptie is van onze hand. Voor Dertigers én voor Flikken Maastricht geldt dat je alle afleveringen meteen kunt bekijken via VRT NU. Bingewatchen maar!

gepubliceerd op 8 april 2021

Ondertitelen in bijberoep: haalbaar of niet?

Op 15 februari is onze e-cursus Ondertitelen weer van start gegaan. Een van de deelnemers liet me van tevoren weten dat ze overwoog om in bijberoep te gaan ondertitelen. Alleen: is zoiets eigenlijk wel haalbaar?

Wat is een bijberoep?

Een bijberoep is (in België) een zelfstandige activiteit die je naast je gewone baan uitoefent. Om ‘bijberoeper’ te kunnen worden, moet je dus een ander hoofdberoep hebben. In de meeste gevallen komt het erop neer dat je minstens halftijds als werknemer aan de slag bent. De precieze voorwaarden vind je op de website van Xerius.

Daarnaast zat deze deelnemer nog met een aantal andere vragen: Ik kan me niet zo goed voorstellen hoe het arbeidsverloop als zelfstandige is en word wat afgeschrikt door het halen van deadlines, ijveren om opdrachten binnen te halen, boekhouding doen e.d. Kunt u mij misschien wat meer vertellen over de praktische kant van de zaak, het aantal opdrachten, hoeveel tijd je krijgt voor een opdracht, enz.?

Een man in een grijze joggingbroek staat op een houten hek met achter hem een groen berglandschap. Zijn knieën zijn gebogen, alsof hij zich opmaakt voor een sprong...

De sprong wagen of toch maar niet? Een afbeelding van Foundry Co via Pixabay

Ik vind het belangrijk dat aspirant-ondertitelaars weten waar ze aan beginnen of in elk geval een eerlijk beeld krijgen van wat hen te wachten staat. Uiteraard besteed ik daar ook tijdens de cursus regelmatig aandacht aan. Deze deelnemer heb ik het volgende laten weten:

Het klopt dat veel ondertitelaars als zelfstandige werken. Er zijn ook wel banen in loondienst te vinden, maar ik begrijp dat je vooral interesse hebt in ondertitelen als bijberoep. Als je in bijberoep werkt, gelden ongeveer dezelfde verplichtingen als voor een zelfstandige in hoofdberoep. Dus je moet je inschrijven bij de Kruispuntbank, aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds, een boekhouder zoeken (tenzij je zelf je btw- en belastingaangifte doet), enz. Maar je hoeft dat niet allemaal alleen uit te zoeken: een organisatie als Unizo heeft bijvoorbeeld een goede startersservice en ook op internet vind je veel informatie, bijvoorbeeld hier: https://www.unizo.be/starters/advies/welke-formaliteiten-moet-ik-vervullen-om-te-starten-als-zelfstandige.

Deadlines en zo

Hoe veel of hoe weinig je werkt, bepaal je in principe zelf, maar er is natuurlijk ook zoiets als de verwachting van je klanten. 😉 Als ik naar mijn eigen klanten kijk, dan is het zo dat ik voor sommige projecten best veel tijd krijg en dus rustig kan werken. Een voorbeeld is het vertaal- en ondertitelwerk voor tv, waar ik soms weken of zelfs maanden voor uitzending het materiaal krijg. Maar er zijn ook klanten die veel krappere deadlines hanteren. Zo werk ik voor een overheidsproject waarbij we webvideo’s ondertitelen en die moeten vaak binnen een aantal uur al klaar zijn.

Het maakt ook uit voor wie je precies werkt. Als je in opdracht van vertaal- en ondertitelbureaus werkt, kun je je werk doorgaans makkelijker inplannen dan wanneer je voor rechtstreekse eindklanten werkt. Maar dat laatste zou ik je niet meteen aanraden als je nog maar net begint met ondertitelen.

Ook iets om in het achterhoofd te houden: het kost wel wat tijd voor je het ondertitelen onder de knie hebt én voor je enigszins rendabel werkt. Ik zeg altijd dat het ongeveer een halfjaar duurt voor je goed op tempo komt, en dat is in de veronderstelling dat je er voldoende uren per week mee bezig bent. Als je af en toe een ondertitelopdrachtje doet, zul je merken dat het veel trager gaat voor je een goede routine hebt. Voor een bijberoep is dat op zich niet zo erg, aangezien je hoofdberoep voor je grootste inkomen zorgt, maar het kan wel frustrerend zijn om te merken dat je niet zo snel vooruitgaat.

Overweeg je of ondertitelen iets voor jou is? Ik organiseer de ondertitelcursus regelmatig.

gepubliceerd op 12 maart 2021

Audiobeschrijven, ondertitelen en vertalen: een greep uit de vele projecten van de afgelopen tijd

De afgelopen maanden heb ik regelmatig de vraag gekregen of we nog wel genoeg werk hebben met de coronacrisis. In maart was het wel even schrikken toen vrijwel alle live-evenementen ineens geschrapt werden, ook al lieten de meeste klanten meteen weten dat ze ons volgend jaar zeker opnieuw zouden boeken. Gelukkig kwamen er algauw andere opdrachten binnen zoals het Stay At Home Museum, waar ik het eerder al over heb gehad. En hoewel de bioscopen dicht moesten, was er ineens meer vertaal- en ondertitelwerk voor tv. Want een zomer zonder grote sportevenementen zoals de Olympische Spelen, is ook een zomer zonder (avond)talkshows óver die sportevenementen. Dus moesten er meer programma’s vertaald en ondertiteld worden om die ‘gaten’ op te vullen.

De afgelopen maanden is alleen maar drukker geworden. En het ziet er niet naar uit dat dat snel zal veranderen. Hieronder krijg je een overzicht van een aantal heel verschillende projecten waar we aan gewerkt hebben.

In de bioscoop

Na 22 jaar opnieuw in de bios: Karakter. In 1998 won Karakter de Oscar voor beste niet-Engelstalige film. Nu is de debuutfilm van Mike van Diem opnieuw in de bioscoop te zien in een gerestaureerde 4K-versie. Voor deze film hebben we alweer een hele tijd geleden de audiodescriptie geschreven. Geen 22 jaar, maar toch… Karakter was ook een van de eerste boekverfilmingen waar we aan gewerkt hebben. En natuurlijk heb ik daar een blog over geschreven: https://www.nevero.be/het-audiobeschrijven-van-een-boekverfilming.

Naast Karakter staan er nog een aantal andere bioscoopfilms in de Earcatch-app die wij beschreven hebben, zoals De Vogelwachter met Freek de Jonge en Buiten is het feest, naar het levensverhaal van Karin Bloemen. Een film die zeker nog een tijdje door je hoofd blijft spoken is Familie, gebaseerd op het gelijknamige theaterstuk.

Op tv

Eind september ging het derde en laatste seizoen van Klem van start op NPO 1. Uiteraard met (de door onze Nederlandse vestiging geschreven) audiodescriptie. En vanaf maandag 30 november kun je op Canvas kijken naar Besmet, een gloednieuwe vierdelige documentairereeks van Belgische makelij. De reeks is ook te zien op VRTNU en kan op zondagavond bekeken worden op het Ketnet-kanaal met open audiodescriptie én audio-ondertiteling. Het is de eerste Canvas-documentairereeks met audiodescriptie en natuurlijk zijn we blij dat ze daarvoor bij ons zijn komen aankloppen.

Een groen heuvellandschap met in witte letters de tekst: stem: Peter Cremers en vertaling: Susanne Verberk. Dit beeld verschijnt aan het begin van een programma dat ik heb vertaald en waarvoor collega Peter het commentaar heeft ingelezen.

Een beeld uit seizoen 2 van de serie HAN met onze credits.

Tot slot is er het tweede seizoen van HAN (Human, Animals, Nature), dat op zondag 29 november van start is gegaan. Net als voor de eerste reeks heb ik de vertaling voor de commentaarstem verzorgd én de stemregie gedaan tijdens de opnames. Ook de ondertitels zijn van mijn hand.

gepubliceerd op 6 december 2020

Waarom zijn ondertitels meestal wit?

Een vraag die ik af en toe krijg is hoe het komt dat ondertitels standaard wit zijn. Eigenlijk is het vrij eenvoudig. Om ondertitels en (in de tijd van de stomme film) tussentitels aan een filmbeeld toe te voegen, werd er een stukje uit de film ‘gebrand’. Daar waar geen film meer was en de tekst dus kwam, scheen het projectorlicht rechtstreeks op het doek. Aangezien projectorlicht wit is, is de ondertitel dat ook. Tegenwoordig hebben we het trouwens nog steeds over het ‘inbranden’ van ondertitels in een video.

Het eindbeeld uit een oude zwart-witfilm met in sierlijke witte letters de woorden 'The End'

Het eindbeeld uit een oude zwart-witfilm met in sierlijke witte letters de woorden ‘The End’

Die witte ondertitels zijn trouwens lang niet overal de standaard gebleven. In Korea bijvoorbeeld is geel de gebruikelijke kleur voor ondertiteling. Dat is ook de reden dat sommige Samsung-tv’s soms gele ondertitels weergeven. Tegenwoordig kun je vaak zelf de kleur van de ondertitels aanpassen op je tv. Netflix en Apple TV bieden bijvoorbeeld die functie. Naast de kleur kun je vaak ook de grootte van de letters kiezen en bepalen of er een zwart of grijs balkje achter de ondertitels moet komen.

Wie teletekst-ondertiteling gebruikt, zal merken dat er vaak kleuren voorkomen in de ondertitels voor doven en slechthorenden. Die kleuren dienen dan om verschillende sprekers van elkaar te onderscheiden. In dat geval worden de kleuren doorgaans in een vaste volgorde uitgedeeld, nl. eerst wit, dan geel, dan cyaan (= lichtblauw), dan magenta (= roze) en dan (als het echt niet anders kan) groen, omdat die kleur minder goed leesbaar is.

Door elk personage een eigen kleur te geven, maak je het voor de dove en slechthorende kijkers een stuk eenvoudiger om de spreker te identificeren.

Bij het toekennen van kleuren gaan we als volgt te werk:

Muziekomschrijvingen, achtergrondgeluiden, songteksten en voice-overs zijn altijd wit. Daarnaast krijgt ook het belangrijkste hoofdpersonage wit.

Na wit zijn cyaan (lichtblauw) en geel de duidelijkste kleuren. Deze gebruiken we dus voor andere belangrijke personages. De volgende kleur die we gebruiken is magenta (roze). Groen, rood en donkerblauw zijn minder goed leesbaar, dus die reserveren we voor minder belangrijke personages.

Ook is het erg belangrijk dat elk personage een eigen, vaste kleur heeft en houdt. Dat is minder eenvoudig dan het lijkt omdat personages vaak met elkaar in dialoog gaan en we in dat geval dus twee verschillende kleuren moeten zien te gebruiken. Als er heel veel personages zijn in een programma, moet je als ondertitelaar dus heel goed opletten wie je welke kleur geeft!

Toch zijn kleuren niet de enige manier om sprekers van elkaar te onderscheiden in ondertiteling. In onze ondertitelcursus gaan we daar uitgebreid op in. Deze maand zijn de e-cursisten begonnen aan ondertiteling voor doven en slechthorenden. Een van de deelnemers liet het volgende weten:

“Met deze cursus herontdek ik mijn vak. Ik ontdek een nieuwe vorm van creativiteit en misschien wel de puurste vorm van vertalen. En net door haar schijnbare eenvoud is een goede ondertiteling zo pakkend. Deze week begin ik aan les 6. Naar het leren ondertitelen voor doven en slechthorenden heb ik stiekem misschien wel het meest uitgekeken.”

gepubliceerd op 30 mei 2020

De raphygraaf ontrafeld

In de zomer van 2019 nam de Erfgoedcel Brugge contact met ons op. Ze wilden een video laten maken over de raphygraaf die in het Spermalie-instituut bewaard werd. Een raphygraaf is een bijzondere schrijfmachine waarmee je teksten kon typen in reliëf. Door het reliëf af te tasten, konden ook mensen met een visuele beperking de teksten lezen.

De raphygraaf werd rond 1840 in Frankrijk uitgevonden. Om meer te weten te komen over het toestel werd Mireille Duhen van het Franse Musée Valentin Haüy uitgenodigd in Brugge. Mireille verzamelt oude hulpmiddelen die vroeger door blinden gebruikt werden. Ze heeft ook een raphygraaf in haar collectie, die ze in de video gebruikt om uit te leggen hoe het toestel werkt.

De vertaling, ondertiteling en audiodescriptie bij deze video zijn van onze hand. Maar Erfgoedcel Brugge klopte al vóór de opnames bij ons aan voor advies. Wat het raphygraaf-project voor mij zo speciaal maakt, is dat ik én de Franse dialogen in het Nederlands heb vertaald én de volledige audiodescriptie heb uitgeschreven. Mijn vertaling is dus gebruikt voor de ondertitels, maar ook voor de stem die over de uitleg van Mireille hoorbaar is. We wilden immers dat de video ook toegankelijk zou zijn voor wie blind of slechtziend is, dus moest de vertaling ook te beluisteren zijn.

Nadat de vertaling en ondertiteling klaar waren en de aanvullende beschrijvingen op papier waren gezet, kon alles ter goedkeuring naar de klant. Na een paar kleine aanpassingen gingen de teksten naar Studio Sonart, waar huisstem Dieter Vandepitte de beschrijvingen insprak en zorgde voor een vrouwelijke voice-over die de vertaling voor haar rekening nam.

Het eindresultaat is de video hierboven waarin je een beter beeld krijgt van dit bijzondere voorwerp.

gepubliceerd op 20 april 2020

547 webvideo’s in 2019 (en nog wat meer…)

In onze nieuwsbrief van november 2019 kon je lezen dat we de afgelopen jaren al voor duizenden webvideo’s ondertitels voor doven en slechthorenden hebben gemaakt. Dat ene zinnetje zette mij aan het denken: om hoeveel webvideo’s zou het eigenlijk gaan na al die tijd? Een jaar of tien geleden, zo rond 2009, heb ik mijn eerste video’s ondertiteld die niet voor film of tv, maar specifiek voor het internet bestemd waren. Een jaar later had ik met onder andere de werkgeversorganisatie Agoria en zelfstandigenvereniging UNIZO de eerste klanten die op regelmatige basis hun webvideo’s door ons lieten ondertitelen, waarbij UNIZO specifiek om ondertitels voor doven en slechthorenden vroeg. Sindsdien is het aantal bedrijven en organisaties waarvoor we ondertitelen alleen maar toegenomen.

Een van de vele webvideo’s die we de afgelopen jaren hebben ondertiteld voor onze klant Klasse.

Toen de nieuwsbrief voor december de deur uitging (op 19/12/2019) stond de teller op 547 afzonderlijke webvideo’s voor het afgelopen jaar. Intussen zijn er weer wat video’s bij gekomen, onder andere een testimonial van een Franse wijnboer die we in het Nederlands hebben ondertiteld voor Bofrost. Ook voor volgend jaar staan er al een aantal webvideo’s op de planning.

Maar let op! De meeste video’s krijgen niet alleen ondertiteling (al dan niet voor doven en slechthorenden), maar ook audiodescriptie. Geen wonder dat we voor alleen al het verwerken van al die video’s elke dag met een team van minstens drie mensen aan de slag gaan. In drukke periodes of wanneer er vertalende ondertitels bij te pas komen, verdubbelt dat aantal makkelijk. Dat zit zo: op zich is het best mogelijk om eerst iemand te zoeken die de ondertitels maakt en iemand anders in te zetten voor de audiobeschrijving, maar in de praktijk worden audiodescriptie en ondertiteling door dezelfde persoon gedaan. Dat maakt het veel eenvoudiger om projecten in te plannen, want ook de eindredactie gebeurt door één persoon. In plaats van vier hebben we dus maar twee mensen nodig om een video toegankelijk te maken (nl. één audiobeschrijver-ondertitelaar en één eindredacteur die zowel de audiobeschrijving als de ondertiteling nakijkt – de opname en mixage van de audiodescriptie gebeuren extern). Op mijn Nederlandse blog lees je hier meer over: https://nevero.nl/waarom-audiobeschrijvers-ook-ondertitelen-en-voorkeur-ook-vertalen.

In de nieuwsbrief van december 2019 vind je nog meer cijfers over het afgelopen jaar. Wil je de nieuwsbrief ook ontvangen? Schrijf je dan in door het korte formuliertje in te vullen op deze website!

gepubliceerd op 30 december 2019

Over het al dan niet ondertitelen van kleine woordjes

Nog niet zo lang geleden kwam er eerst op Twitter en daarna in een Facebook-groep voor ondertitelaars een interessante discussie voorbij: wat doe je namelijk met ‘kleine woordjes’ zoals ‘hello’, ‘thank you’ en ‘goodbye’ in je vertaling?

Tot een jaar of tien geleden zou elke ondertitelaar je hebben uitgelegd dat je die niet hoefde te vertalen omdat de kijker ze zo ook wel begreep. Tegenwoordig ligt dat anders en oplettende kijkers hebben misschien al gemerkt dat zulke woordjes, maar ook aansprekingen tegenwoordig vaak wél vertaald worden in de ondertiteling. Hoe zit dat nu? Begrijpt de gemiddelde tv-kijker dan zo veel minder Engels dan vroeger?

Twee tekstballonnen met daarin het woord ‘hello’

Twee tekstballonnen met daarin het woord ‘hello’

Wat er aan de hand is, is eigenlijk heel eenvoudig: er wordt steeds meer rekening gehouden met mensen die niet (goed) horen. Als je die mensen kunt helpen door korte zinnetjes die buiten beeld worden gezegd wél te ondertitelen, dan doen we dat gewoon. Vandaar dat je tegenwoordig vaker een losse ‘hallo’ of ‘tot ziens’ in een ondertitel ziet staan of bijvoorbeeld een ondertitel met enkel een naam erin.

Voor de duidelijkheid: deze extra woordjes zijn natuurlijk geen volwaardige ondertiteling voor doven en slechthorenden. Daarbij geven we ook aan wie er aan het woord is wanneer dit niet direct blijkt uit de beelden (sprekeridentificaties) en maken we duidelijk welke muziek en belangrijke achtergrondgeluiden hoorbaar zijn. Dit zijn de ondertitels die je via Teletekst kunt oproepen als je tv-kijkt of die je met een speciale knop kunt activeren bij een webvideo. Bij die knop staat vaak CC, wat de afkorting is voor ‘closed captions’ ofwel ‘gesloten ondertiteling’. In dit blogartikel ga ik nog wat dieper in op het ondertitelen voor doven en slechthorenden en in het bijzonder op het maken van goede muziekomschrijvingen: https://www.nevero.be/het-ondertitelen-van-blind-naar-de-top.

Een laatste vorm van ondertiteling is de zogenaamde ‘ondersteunende ondertiteling’, die ik in dit blogartikel behandel: https://www.nevero.be/ondersteunende-ondertitels-vs-ondertitels-voor-doven-en-slechthorenden. Een voorbeeld hiervan zijn de ondertitels die je vaak bij filmpjes op Facebook ziet. Ze zorgen ervoor dat je ook zonder dat het geluid aanstaat de boodschap kunt volgen.

Vertalende ondertiteling, ondertiteling voor doven en slechthorenden én ondersteunende ondertiteling… Al deze vormen van ondertiteling komen aan bod in onze e-cursus Ondertitelen! Deze online ondertitelopleiding gaat op 15 november 2019 van start.

Meer info op de website: https://nevero.nl/e-cursus-intro/voorproefje-ondertitelen.

gepubliceerd op 5 november 2019

Het ondertitelen van trailers

Het maken van filmtrailers is een vak apart, net zoals het ondertitelen ervan. Wist je bijvoorbeeld dat de trailer vrijwel nooit gemaakt wordt door de monteur van de film? In plaats daarvan wordt een specialist ingehuurd, zoals Léon Noordzij, die een tipje van de sluier oplicht in een interview op nu.nl. “Je moet het gevoel krijgen dat er nog veel meer speelt dan dat je in de trailer te zien krijgt,” zegt hij. Hij legt ook uit dat er bij grote films vaak een kortere teasertrailer wordt gemaakt, die vroeger verschijnt en nog maar weinig prijsgeeft over de plot. En inderdaad, voor Torpedo hebben wij vorig jaar in december al een teasertrailer ondertiteld, terwijl de film deze week pas is uitgekomen.

De officiële trailer van de film Torpedo, mét onze ondertitels.

Op het moment dat wij een trailer krijgen om te ondertitelen, is het vaak zo dat de montage van de film op zich nog niet klaar is. In tegenstelling tot wat je op de vertaalopleiding leert, kun je dus niet eerst de hele film bekijken zodat je genoeg context hebt om de trailer zo goed mogelijk te ondertitelen. Die film ís er namelijk helemaal nog niet…

Daar komt nog bij dat trailers vaak dringend zijn én dat we eigenlijk nooit een uitgeschreven script krijgen. Bij een actiefilm is het soms echt een uitdaging om te achterhalen wat er nu precies gezegd (of eigenlijk: geroepen) wordt.

Wil je meer weten over hoe trailers gemaakt worden? Dan is dit artikel op RadioTimes.com een aanrader. Je leest er hoe het kan dat trailers soms spoilers bevatten, waarom de zware, mannelijke voice-over al een jaar of vijftien niet meer gebruikt wordt én hoe het komt dat de meeste trailers nooit het witte doek halen.

Wil je zelf leren ondertitelen? Op 15 november gaat onze e-cursus Ondertitelen van start. In deze cursus krijg je in drie maanden tijd verschillende programma’s voorgeschoteld: documentaires, interviews en films natuurlijk!

Meer info op de website: https://nevero.nl/e-cursus-intro/voorproefje-ondertitelen.

gepubliceerd op 25 oktober 2019

Ondertitelen van licht medische video’s voor een congres

Eind mei werden we benaderd door een arts uit een ziekenhuis in België*. Een collega van hem zou in juni op een congres in het buitenland spreken over een behandelmethode die het ziekenhuis had ontwikkeld. Als onderdeel van zijn presentatie had hij enkele video’s gemaakt die hij graag wilde laten zien, mét Engelse ondertitels, uiteraard.

In eerste instantie was onze opdracht enkel om de video’s te ondertitelen in het Engels, maar nog voordat we daaraan begonnen, had mijn technische collega al enkele suggesties. Zo stond het geluid in de oorspronkelijke video’s nogal zacht en was het begin en het eind van elke video nogal abrupt. Zou het niet beter zijn om het geluid wat op te trekken en een korte intro en outro toe te voegen? De klant kon zich daar wel in vinden en besloot meteen dat we de losse video’s evengoed aan elkaar konden plakken zodat alles netjes in hetzelfde bestand zou staan. De ondertitels zouden vervolgens in de video gebrand worden, waardoor hij een kant-en-klaar eindproduct zou krijgen.

Werkwijze

Toen we dat allemaal hadden besproken, was het tijd om aan de vertalingen te beginnen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het niet zo dat wij eerst een transcriptie maken van de Nederlandse dialogen en die dan in het Engels vertalen en in ondertitelblokjes gieten. 

Als ondertitelaar werk je op gehoor bij het maken van de vertaling. Onze manier van vertalen houdt ook in dat de vertaling vanaf het begin wordt ingedeeld in ondertitels (d.w.z. één of hooguit twee korte regels per tekstblokje). Daarnaast verzorgen wij de timing of spotting van de ondertitels, waarbij we bepalen wanneer elke ondertitel precies in beeld komt en wanneer de ondertitel weer verdwijnt. Hierbij houden we rekening met de beschikbare tijd (m.a.w. hoe korter een blokje in beeld blijft, hoe minder tekst we gebruiken).

De toonbank van een ouderwetse apotheek met op de achtergrond een rek vol potjes

Uiteraard werd de vertaling gemaakt door een ervaren ondertitelaar, die een native speaker is van het Engels. Toen de vertaling klaar was, volgde een grondige controle van de vertaling door een tweede vertaler (eindredactie). Hierbij letten we op eventuele afluisterfoutjes en controleerden we ook het Engels op spelling en grammatica. Tot slot stuurden we de vertalingen door ter goedkeuring voor we de ondertitels in de video lieten branden.

Natuurlijk kreeg de klant de nodige tips en richtlijnen voor het nalezen van de ondertitels zodat hij wist waar hij op moest letten. Nadat we in overleg met de vertaler de laatste puntjes op de i hadden gezet, konden de ondertitels aan de video worden toegevoegd en kon de collega van de arts met een gerust hart naar z’n congres vertrekken.

*Vanwege de vertrouwelijkheid van het materiaal geef ik verder geen informatie over het ziekenhuis en de behandelmethode.

gepubliceerd op 13 augustus 2019

Commentaarvertalen – deel 1

‘Commentaarvertalen’ is een vorm van audiovisuele vertaling waarbij je de tekst van een ‘onzichtbare’ verteller vertaalt. Deze tekst wordt vervolgens opnieuw ingelezen in de studio en aan het programma toegevoegd, waarbij de oorspronkelijke stem (uiteraard) wordt weggehaald.

In tegenstelling tot ondertiteling komt commentaarvertalen nauwelijks aan bod in de vertaalopleiding. Om daar wat aan te doen, behandel ik het in een van de gastcolleges die ik geef. Meer daarover lees je in dit artikel op mijn Nederlandse blog.

Hoe gaat het vertalen van zo’n commentaarstem nu in z’n werk?

Veel commentaarvertalers beginnen als ondertitelaar en krijgen na verloop van tijd de vraag of ze een programma willen vertalen waar ook een commentaarstem in zit. Zelf ben ik ook zo begonnen. Eigenlijk is het ook logisch, want het vertaalwerk wordt altijd door een en dezelfde persoon gedaan. Het is dus niet zo dat één iemand de interviews ondertitelt en dat iemand anders de voice-over vertaalt. Op die manier blijven beide vertalingen ook consequent. Je weet namelijk welke termen je op welke manier vertaald hebt in het commentaar, dus dan neem je die vertaling over in de ondertitels.

Beginbeeld uit de serie HAN. Een kudde przewalskipaarden in een veld met in gele letters onze credits: Stem: Peter Cremers en Vertaling: Susanne Verberk.

De allereerste keer dat ik een commentaarvertaling deed, was mijn eerste gedachte dat het veel makkelijker zou zijn dan ondertiteling, waarbij je moet priegelen om je vertaling in hooguit twee korte regeltjes te krijgen.

Aan de ene kant klopt dat, want in een commentaartekst heb je soms blokken van 10 seconden of meer waarin je lekker door kunt schrijven zonder te moeten zoeken naar een synoniem dat net één letter korter is ‘zodat het past’. Aan de andere kant zijn veel technische beperkingen nog steeds van toepassing. Zo mag de tekst in de meeste gevallen niet langer worden dan het origineel omdat het commentaar moet passen tussen de dialogen in beeld. Daarvan blijft het oorspronkelijke geluid behouden, dus de commentaarstem moet uitgepraat zijn vóór er iemand in beeld begint te praten.

Alleen als een programma uit enkel commentaar bestaat, zou je hier en daar meer kunnen vertellen dan in de oorspronkelijke versie. Maar net zoals bij ondertiteling moet het commentaar passen bij de beelden die de kijker te zien krijgt. Het is vreemd als een commentaarstem bezig is over leeuwen die hun prooi besluipen terwijl ze in beeld die prooi al lang gevangen hebben…

Commentaarvertalen vs. ondertitelen

Wat commentaarvertalen moeilijker maakt dan ondertitelen is dat de kijker de tekst alleen te horen krijgt. Alles moet dus meteen duidelijk zijn. Bovendien schrijf je een tekst die goed in het oor moet liggen. Dat is iets wat wel wat training vergt, want in vertaalopleidingen wordt vrijwel uitsluitend met geschreven teksten gewerkt. Dat schrijven van ‘luisterteksten’ komt natuurlijk ook terug in audiodescriptie.

 

Tot slot ziet de workflow er iets anders uit dan bij vertalend ondertitelen. Als je ondertitelt, gaat je vertaling (als het goed is) nog eens naar een eindredacteur vóór de uitzending. Daarbij beoordeelt een tweede ondertitelaar of je werk aan alle technische afspraken en instellingen voldoet en of de vertaling klopt. Eventueel is er daarna een kort overleg (meestal per mail) en worden de ondertitels klaargezet voor uitzending.

Een commentaarvertaling wordt door twee of drie mensen nagelezen voor opname. In de eerste plaats is er, net zoals bij ondertiteling, een eindredacteur die de vertaling beoordeelt. Daarna gaat de tekst naar de stemregisseur, die tijdens de opnames de regie doet, en die de tekst ook grondig doorneemt. Vaak vullen eindredacteur en stemregisseur elkaars feedback aan voor de tekst teruggaat naar de vertaler voor een laatste check. Pas daarna gaat de tekst naar degene die het commentaar inleest in de studio, en ook hij/zij kan soms nog wat aanpassingen/vragen of suggesties hebben. Het lijkt misschien wat omslachtig, maar in de praktijk werkt het heel goed!

In het tweede deel uit deze reeks over commentaarvertalen ga ik wat dieper in op het vertaalwerk zelf. Een van de grootste uitdagingen bij deze vorm van vertaling is namelijk dat je soms heel veel afstand moet/mag nemen van de tekst.

gepubliceerd op 3 juli 2019