Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Ondertiteling

Ondersteunende ondertitels vs. ondertitels voor doven en slechthorenden

Veruit de meeste aanvragen voor ondertiteling die wij krijgen, zijn niet voor vertalende ondertitels (bijvoorbeeld uit het Engels in het Nederlands), ook al zou je dat misschien denken. De meeste klanten willen ondertiteling in dezelfde taal als de oorspronkelijke video, ook wel ‘intralinguale ondertiteling’ genoemd. Wij onderscheiden twee soorten hierin, nl. ondersteunende ondertitels en ondertitels voor doven en slechthorenden.

Bij ondersteunende ondertiteling geven we alleen weer wat er gezegd wordt in de dialogen. Deze ondertitels zijn vaak voor iedereen zichtbaar (‘open ondertiteling’ heet dat ook wel). Een voorbeeld zijn de ondertitels die je vaak bij filmpjes op Facebook ziet. Ze zorgen ervoor dat je ook zonder dat het geluid aanstaat de boodschap kunt volgen.

Een video met ondersteunende ondertiteling

Bij ondertiteling voor doven en slechthorenden gaan we nog een stapje verder. Hierbij geven wij ook aan wie er aan het woord is wanneer dit niet direct blijkt uit de beelden (sprekeridentificaties) en maken we duidelijk welke muziek en belangrijke achtergrondgeluiden hoorbaar zijn. Dit zijn de ondertitels die je via Teletekst kunt oproepen als je tv-kijkt of die je met een speciale knop kunt activeren bij een webvideo. Bij die knop staat vaak CC, wat de afkorting is voor ‘closed captions’ ofwel ‘gesloten ondertiteling’.

Voor beide soorten ondertiteling geldt dat wij in principe op gehoor werken, al is een dialooglijst of scenario altijd handig als basis. Onze manier van ondertitelen houdt in dat de tekst vanaf het begin wordt ingedeeld in ondertitels (d.w.z. één of hooguit twee korte regels per tekstblokje) die in logische grammaticale eenheden zijn opgesplitst. Daarnaast verzorgen wij de timing of spotting van de ondertitels, waarbij we bepalen wanneer elke ondertitel precies in beeld komt en wanneer de ondertitel weer verdwijnt. Hierbij houden we rekening met de beschikbare tijd (m.a.w. hoe korter een blokje in beeld blijft, hoe minder tekst we gebruiken). Uiteraard doen we hiervoor een beroep op ervaren ondertitelaars. Tot slot volgt een grondige controle van de ondertitels door een tweede persoon (eindredactie). Hierbij letten we op eventuele afluisterfoutjes en controleren we ook de ondertitels op spelling en grammatica.

Overweegt u om uw (web)video’s te laten ondertitelen en twijfelt u welke vorm het beste is voor uw project? Neem dan zeker contact met ons op. Wij helpen u graag verder!

gepubliceerd op 27 juli 2018

Hoe eenzaam is de vertaler

Beginnende vertalers schrikken vaak terug voor de eenzaamheid van het beroep. Maar hoe eenzaam is de vertaler nu echt? Ik deel graag mijn ervaring én ik geef je tips om toch nog onder de mensen te komen.

Op dinsdag 17 april was ik te gast aan de Campus Brussel van de KU Leuven, waar ik lesgaf aan de laatstejaarsstudenten van de master vertalen. Tijdens mijn gastcollege gaf ik een inleiding over mediatoegankelijkheid en meer in het bijzonder audiodescriptie. Dit jaar kreeg ik tussendoor veel vragen van de studenten, waardoor we het ook hebben gehad over het vertalen van documentaires, het werk van een stemregisseur en wat fansubs eigenlijk zijn. Een vraag die ik deze keer niet heb gehad, maar die ik soms wel krijg, is of het werken als vertaler/ondertitelaar/audiobeschrijver niet eenzaam is.

Als je in loondienst werkt, valt het met die eenzaamheid meestal wel mee omdat je dan vaak collega’s hebt die je elke dag ziet. Wie overweegt om als freelancer aan de slag te gaan, moet er wel rekening mee houden dat je, als je van thuis uit werkt, vaak alleen bent. Aan de ene kant betekent dat dat je in alle rust en stilte kunt doorwerken, maar aan de andere kant kan het soms ook té rustig worden…

Gelukkig zijn er mogelijkheden genoeg om aan de eenzaamheid te ontsnappen. Zo werk ik zelf een of meer dagen per week in een coworkingplek waar regelmatig activiteiten georganiseerd worden tijdens én na de werkuren. Op die manier kom je makkelijk met andere mensen in contact. Daarnaast zijn er ook online een aantal initiatieven waar je van gedachten kunt wisselen met collega’s. Voor vertalers is bijvoorbeeld de Facebook-groep GentVertaalt een echte aanrader.

Al bij al is het leven als audiovisueel vertaler dus lang niet zo eenzaam als je misschien denkt!

Affiche_tentoonstelling_Fernand_Léger_centraal_station_Brussel

Een affiche voor een tentoonstelling over Fernand Léger in het centraal station in Brussel.

Tijdens mijn wandeling door Brussel voor het gastcollege viel mijn oog op een affiche voor een tentoonstelling over Fernand Léger. De afbeelding kwam mij wel erg bekend voor en dat was niet zo vreemd, want een van de deelnemers aan mijn e-cursus had uitgerekend dat beeld gekozen om te beschrijven voor haar eindopdracht. En zo kwamen twee lesopdrachten ineens heel mooi samen.

gepubliceerd op 8 mei 2018

Vera’s stage bij Nevero

Tussen half februari en half april hadden we een stagiaire in huis. Hieronder beschrijft ze hoe ze haar vertaalstage bij Nevero heeft ervaren.

Als laatstejaarsstudente aan de Vertaalacademie in Maastricht was ik na het maken van honderden vertalingen op zoek naar een stageplek waar ik voor twee maanden nieuwe uitdagingen aan kon gaan. Zo kwam ik terecht bij Nevero. Hier zou een vak waar ik tijdens de opleiding nog niks over geleerd had centraal staan: audiodescriptie voor blinden en slechtzienden. Bovendien kon ik bij Nevero verder bouwen op de specialisatie die ik tijdens de opleiding gekozen had: Ondertitelen. Leuk!

Nu was tijdens de opleiding alleen vertalende ondertiteling van Engels naar Nederlands aan bod gekomen, en ging ik tijdens de stage vooral aan de slag met ondersteunende ondertiteling en ondertiteling voor doven en slechthorenden in het Nederlands. Dat was wel even omschakelen. Vooral de Vlaamse filmpjes waren voor mij als geboren en getogen Nederlandse even wennen. Moest ik die woorden en uitdrukkingen die mij zo onnatuurlijk in de oren klonken nu letterlijk in de ondertiteling zetten? En als er dan nog wat Frans bij kwam kijken werd het voor mij helemaal ingewikkeld. Zo werd er in één video gesproken over een beeldhouwer, waarvan ik de naam niet goed kon verstaan. Voor mij klonk het als Jan Dummeren. Even nagezocht op Google… en nee, dat klopte niet. Vervolgens heb ik gezocht op Vlaamse beeldhouwers met de voornaam ‘Jan’, maar zelfs zo kwam ik er niet uit. Kun je nagaan hoe verbaasd ik was toen stagebegeleider Susanne binnen één minuut de juiste naam had gevonden: Jan Desmarets. Die naam had ik ook voorbij zien komen, maar ik had er niet bij stilgestaan hoe deze naam zou klinken met een Franse uitspraak… Dat was een goede les, want reken maar dat ik nu op een andere manier kijk naar de namen en woorden die ik opzoek.

En dan natuurlijk de audiodescriptie. Wat een leuke, nieuwe manier om met taal bezig te zijn! Omdat je niet gebonden bent aan een brontekst, kun je er een hoop creativiteit in kwijt. Bovendien ben ik heel anders naar series en films gaan kijken. Een regisseur kiest voor bepaalde beelden met een reden. Als ik een stukje opnieuw bekeek om het na te kijken, zag ik weer dingen die me niet eerder waren opgevallen. Denk hierbij aan kleine dingen als een schilderij aan de muur dat in eerste instantie niet opvalt, maar dat wel iets duidelijk maakt in het verhaal. Verder heb ik geleerd om veel synoniemen te gebruiken. Mensen zien, kijken, turen en staren, werpen elkaar een blik toe, nemen elkaar op, enzovoort.

Al met al vond ik de stage erg leuk en leerzaam en wil ik Susanne en haar collega’s graag enorm bedanken voor alle lessen, feedback en hulp de afgelopen twee maanden!

Vera

Kantoor Officenter

Ons kantoor bij Officenter in Maastricht zag er een stuk leger uit toen Vera weg was!

gepubliceerd op 17 april 2018

 

Word jij onze stagiair(e) voor academiejaar 2017 – 2018?

De Belgische vestiging van Nevero biedt voor academiejaar 2017 – 2018 een stageplaats aan voor een laatstejaarsstudent die aan de slag wil als vertaler, ondertitelaar of audiobeschrijver.

Wie zijn wij

Nevero is een (ver)taalbedrijf dat gespecialiseerd is in audiovisuele vertaling en mediatoegankelijkheid. Wij vertalen, ondertitelen en schrijven voor diverse bedrijven en instanties in binnen- en buitenland. Daarnaast geeft Nevero-oprichter en eigenaar Susanne Verberk regelmatig gastcolleges, workshops en cursussen over (vertalend) ondertitelen, audiodescriptie en mediatoegankelijkheid.

Wie ben jij

De stagiair(e) die wij zoeken zit momenteel in het laatste jaar van een hogere vertaalopleiding. Je moedertaal is Nederlands en je studeert Engels én Frans als volwaardige vreemde talen (niet als derde vreemde taal).

Je hebt een brede algemene interesse en volgt onder andere de binnen- en buitenlandse politiek op de voet. Verder ben je leergierig en secuur en heb je een uitgesproken belangstelling voor audiovisuele vertaling.

Je stage

De vertaalstage vindt plaats tussen januari en mei 2018 en duurt minstens vier opeenvolgende weken. Om praktische redenen kan de stage niet worden gespreid over verschillende kortere periodes in de loop van het academiejaar.

Wat doe je?

Tijdens je stage werk je aan verschillende vormen van (audiovisuele) vertaling. Denk hierbij aan het vertalen en reviseren van ‘traditionele’ teksten (hoofdzakelijk uit het Frans in het Nederlands), het maken en nakijken van ondertitels (onder andere uit het Engels in het Nederlands, maar ook voor doven en slechthorenden) én het schrijven van audiodescripties (voornamelijk in het Nederlands). Daarnaast maak je van dichtbij kennis met het reilen en zeilen in een audiovisueel vertaalbureau (planning & projectmanagement, revisie & kwaliteitscontrole, …).

Foto: ouderwetse Amerikaanse brievenbus met nummer 12

Een foto van een ouderwetse Amerikaanse brievenbus met nummer 12

Interesse? Stuur vóór 30 november 2017 een mailtje naar susanne at nevero punt be waarin je jezelf kort voorstelt en uitlegt waarom deze stage je op het lijf geschreven is.

Even opletten: wij begeleiden geen studenten met een andere dan de hierboven vermelde talencombinatie. Als je niet aan al deze voorwaarden voldoet, kom je dus helaas niet in aanmerking.

gepubliceerd op 18 oktober 2017

 

Ondertitelen voor Netflix deel 2 – hoeveel minuten per dag

Toeval of niet, maar afgelopen week werd ik twee keer herinnerd aan het artikel dat ik eerder schreef over de inmiddels beruchte Netflix-test voor ondertitelaars. Toen de eerste berichten verschenen dat Netflix zogenaamd de hulp inriep van kijkers om programma’s te ondertitelen (wat overigens niet correct is), viel me al op dat veel mensen enorm overschatten hoe veel (of beter gezegd: hoe weinig) minuten je per dag kunt vertalen en ondertitelen. En met minuten bedoel ik hier uiteraard programmaminuten, niet het aantal minuten dat je bezig bent.

Eindtitel van een programma met 1074 ondertitels

Eindtitel van een programma met 1074 ondertitels

Als ik op de reacties op Facebook afga, denken de meeste mensen dat je makkelijk 10 minuten programma per uur kunt vertalen en ondertitelen. Tel daar nog bij dat vrijwel niemand doorhad dat de tarieven die vermeld werden de prijzen waren die de tussenbureaus krijgen, en ineens lijkt ondertitelen een enorm lucratieve bezigheid. 8 uur vertalen x 10 minuten x 11,50 dollar = 920 dollar per dag oftewel zo’n 815 euro, enkel en alleen om tv te kijken.

Maar helaas, die 10 minuten ondertitelen per uur is allesbehalve realistisch. Zoals ik hier al eerder heb geschreven, werkt een ervaren ondertitelaar ongeveer 20 tot 30 minuten programma per dag af, afhankelijk van hoeveel er gesproken wordt in het programma en de moeilijkheidsgraad.

De BZO (Beroepsvereniging voor Zelfstandige Ondertitelaars) geeft op haar website een heel mooi voorbeeld van een ondertitelaar die werkt aan een Amerikaanse politieserie van 42 minuten en die daar minstens twee dagen en misschien zelfs wel tweeënhalve dag aan bezig is. Dat komt dus overeen met 21 à 16,8 programmaminuten per dag.

De Europese vereniging AVTE (AudioVisual Translators Europe) gaat er zelfs vanuit dat je voor een programma van 52 minuten een volledige werkweek nodig hebt. Daarbij merken ze wel op dat het eigenlijke ondertitelen geen 40 uur in beslag neemt, maar dat je ook je vertaling grondig moet nakijken en dat opzoekwerk soms ook tijdrovend kan zijn. Daar komt nog bij dat veel ondertitelaars op freelancebasis werken, dus je moet ook tijd vrijmaken om je administratie te doen, contacten met klanten te onderhouden, opdrachten in te plannen en natuurlijk om blogartikelen te schrijven!

gepubliceerd op 2 juni 2017

Ondersteunende ondertiteling voor UNIZO

Op donderdag 18 mei (deze week dus) organiseert UNIZO voor het eerst de Online Startersdag voor beginnende ondernemers. Om de startersdag meer bekendheid te geven, loopt er momenteel een Facebook-campagne met verschillende video’s waarin startende ondernemers, projectpartners en minister Muyters vertellen over het initiatief. Wij zorgden voor de ondersteunende ondertitels bij deze video’s zodat ook wie zonder koptelefoon kijkt, weet wat er verteld wordt.

Een Italiaanse tuin met een oud standbeeld op een sokkel en daarnaast een luidspreker aan de muur van een gebouw…

Het komt steeds vaker voor dat we de vraag krijgen om korte video’s van ondersteunende ondertiteling te voorzien voor sociale media zoals Facebook, waar video’s vaak zonder geluid worden afgespeeld.

‘Ondersteunende ondertiteling’ houdt in dat we weergeven wat de mensen zeggen, maar dat we geen extra informatie toevoegen voor doven en slechthorenden. Dus geen beschrijvingen van muziek en eventuele achtergrondgeluiden en ook geen identificaties voor de sprekers.

Bij de productie van dergelijke ondertitels volgen we deze stappen:

  • Aanmaken van ondersteunende ondertitels in het Nederlands. De ondertitels bevatten één of hooguit twee korte regels per tekstblokje en zijn in logische grammaticale eenheden opgesplitst.
  • Daarnaast verzorgen we de timing of spotting van de ondertitels, waarbij we bepalen wanneer elke ondertitel precies in beeld komt en wanneer de ondertitel weer verdwijnt. Hierbij houden we rekening met de beschikbare tijd (m.a.w. hoe korter een blokje in beeld blijft, hoe minder tekst we gebruiken). Uiteraard wordt dit gedaan door een ervaren ondertitelaar.
  • Een grondige controle van de ondertitels door een tweede ondertitelaar (eindredactie). Hierbij letten we op eventuele afluisterfoutjes en controleren we ook het Nederlands op spelling en grammatica.
  • Aanlevering van de ondertitels als srt-bestand, zodat ze makkelijk aan de video toegevoegd kunnen worden, bijv. op Facebook of YouTube.

Plant u net als UNIZO een social media-campagne met video’s? Neem dan zeker contact met ons op voor de ondertiteling!

gepubliceerd op 16 mei 2017

Ondertitelen voor Netflix

Maandagochtend maakte een oud-stagiaire mij attent op een artikel waarin stond dat Netflix kijkers zocht om als bijbaantje hun programma’s te ondertitelen. “Jammer dat ons beroep niet beschermd is”, liet ze me nog weten. Hoewel volgens het artikel iedereen zich aan kan melden en je ‘alleen maar’ een testje hoeft te doen op de website van Netflix, blijkt het helemaal anders in elkaar te zitten.

Zelf hoorde ik voor het eerst van de Netflix-test tijdens het Languages & The Media-congres in Berlijn, dat ik in november 2016 heb bijgewoond. Tijdens een van de presentaties op het congres vertelden vertegenwoordigers van Netflix over een aantal kwesties waar zij als bedrijf op botsen als ze vertaal- en ondertitelwerk uitbesteden. Zoals veel grote mediabedrijven werkt Netflix doorgaans niet rechtstreeks samen met vertalers en ondertitelaars, maar geven ze dit werk door aan gespecialiseerde ondertitelbureaus. Hoewel die bureaus aan een aantal vereisten moeten voldoen en Netflix regelmatig steekproeven neemt, weet elke kijker wel dat de ondertiteling vaak te wensen overlaat. Een mooie bloemlezing van de soms belachelijk slechte ondertitels vind je in dit artikel: http://www.eenlettermeergraag.nl/column/over-de-belachelijk-slechte-ondertiteling-van-netflix/.

Maar dat is nog niet het enige probleem. Want hoewel al die bedrijven waar Netflix mee werkt beweren dat ze met professionele ondertitelaars werken, kan Netflix onmogelijk weten wie de ondertitels maakt die ze binnen krijgen. Met een beetje geluk wordt het werk inderdaad gedaan door iemand die daarvoor gestudeerd heeft en die over de nodige ervaring beschikt, maar voor hetzelfde geld (of minder) schakelt zo’n bureau een bijklussende student of een hobbyende huisvrouw in…

En tot slot weet Netflix niet hoe groot hun vertalersbestand nu eigenlijk is. Stel dat elk individueel bedrijf zegt dat ze met dertig (uiteraard professionele) ondertitelaars samenwerken. Als Netflix het werk bij vier verschillende bedrijven uitzet, dan zou je dus denken dat ze in totaal met 4 maal 30 is 120 vertalers werken. Alleen werken de meeste freelancers voor verschillende klanten, dus in plaats van 120 kunnen het evengoed maar 100 vertalers zijn, of 90.

Om al die redenen heeft Netflix besloten dat alle ondertitelaars die voor hen werken een test moeten afleggen via hun website. Naar aanleiding van die test krijgt elke individuele vertaler een unieke code (het zogenaamde HERMES-nummer of H-nummer). Dat nummer wordt vanaf dat moment gebruikt om die vertaler (en dus ook zijn of haar werk) te identificeren. Gevolg: Netflix weet precies wie welk programma ondertitelt, ongeacht welk bedrijf ertussen zit. En ze hebben een middel om de kwaliteit van individuele vertalers te meten. Volgens de presentaties op het congres zouden die gegevens onder andere gebruikt kunnen worden om goede vertalers meer te betalen, maar dat werd op de nodige scepsis onthaald door de ondertitelaars in de zaal…

Foto: het boek met het programma en de samenvattingen van de toespraken en daarnaast een stoffen tasje met het logo van het congres.

Foto: het boek met het programma en de samenvattingen van de toespraken en daarnaast een stoffen tasje met het logo van het congres.

Terug naar 2017. Op donderdag 30 maart heeft Netflix zijn HERMES-test officieel gelanceerd. Op zondag 2 april verscheen op Newsmonkey het eerste artikel waarin stond dat Netflix kijkers zou gaan betalen om programma’s te ondertitelen. Dat bericht werd razendsnel door andere media overgenomen en maandagmiddag kon je op verschillende plaatsen lezen dat Netflix zou kampen met een tekort aan Nederlandstalige vertalers. Maar geen nood: wie slaagt voor de test, zou voortaan ‘rijk worden door Netflix kijken’. Ook de tarieven die deze aspirant-ondertitelaars zouden krijgen, staan overal vermeld, zoals in dit artikel van RTLZ: “Voor het aanleveren van ondertitels van Nederlandse audio naar Nederlandse tekst [krijg je] 9,50 dollar per minuut video, van Engels naar Nederlands 11,50 dollar en van Japans naar Nederlands 24,50 dollar. Vertalers die zowel IJslands als Japans beheersen kunnen rekenen op de hoogste beloning van 27,50 dollar per minuut video”.

Natuurlijk bleven de reacties niet uit. Aan de ene kant waren er professionele ondertitelaars die meldden dat de tarieven de prijzen zijn die Netflix aan zijn toeleveranciers betaalt en dat de vertaler hier doorgaans nog niet de helft van krijgt (waar je als zelfstandige vervolgens flink op belast wordt, maar dat is een ander verhaal). Dat staat overigens gewoon op de website van Netflix onder het kopje ‘How much do subtitlers get paid?’. Bovendien werken professionele vertalers enkel in hun moedertaal. Het is dus onzin om als Nederlandstalige te denken dat je wel eventjes uit het Japans in het IJslands kunt vertalen.

Aan de andere kant waren er de reacties van enthousiaste Netflix-kijkers die zich, niet gehinderd door enige relevante vooropleiding of zelfs maar basiskennis van de Nederlandse spellingregels, al rijk rekenden. Uiteraard schreven heel wat mensen dat ze zich al hadden opgegeven om de test in verschillende talen af te leggen.

Daartussenin zaten de ironische reacties. Zo schreef iemand: “Hoera! Netflix wil betalen voor ondertitels! What’s next? De acteurs betalen?” Andere mensen merkten dan weer heel terecht op dat ondertiteling een vak is en dat vakmensen betaald moeten worden.

Na een pittige discussie op hun Facebook-pagina belde de redactie van RTLZ naar Netflix voor een reactie, maar daar wenste het bedrijf niet op in te gaan.

Overigens: wie zich alsnog op wil geven voor de ondertiteltest van Netflix, kan terecht op deze website: http://techblog.netflix.com/2017/03/the-netflix-hermes-test-quality.html. Helemaal op het eind van de inleidende tekst staat het volgende: “If you’re a professional subtitler interested in taking the test, you can take it here” (let op de woorden ‘professional’ en ‘subtitler’). En daarna meldt het bedrijf dat ze veel meer aanmeldingen hebben gekregen dan verwacht. Ik ben benieuwd hoeveel zichzelf overschattende Nederlandstalige Netflix-kijkers daartussen zitten…

gepubliceerd op 7 april 2017

Het ondertitelen van ‘Attenborough and the Giant Dinosaur’

Op zondag 1 januari zendt Canvas de prachtige documentaire Attenborough and the Giant Dinosaur uit. Sir David Attenborough volgde twee jaar lang het onderzoek naar en de reconstructie van het skelet van een reusachtige dinosaurus. Het skelet werd bij toeval ontdekt door een Argentijnse herder die een stuk bot vond dat uit de grond stak.

De Nederlandse ondertitels bij deze documentaire zijn van mijn hand. Ik heb al eerder documentaires van David Attenborough vertaald en ik vind het altijd ontzettend leuk om in de ondertitels weer te geven hoe hij in het Nederlands zou klinken. Attenborough valt natuurlijk op door z’n unieke stemgebruik, maar ook wát hij zegt is de moeite waard. Zo spreekt hij vrij formeel, wat op zich al een uitdaging vormt bij het ondertitelen.

Ondertitels zijn immers een geschreven weergave van een gesproken tekst en daarom hamer ik er altijd op als ik nieuwe mensen opleid dat ze spreektaal moeten gebruiken. Schrijf wat je zou zeggen, is het devies. Maar bij Attenborough werkt dat niet. Zo gebruikt hij in deze documentaire regelmatig het werkwoord ‘to roam’ als hij beschrijft hoe de dinosaurussen rondliepen op de uitgestrekte vlaktes. Als je dat vertaalt als ‘rondlopen’, verlies je daarmee een stukje van de sfeer van de docu. Vandaar dat in mijn vertaling de dinosaurussen ‘rondzwerven’ in plaats van gewoon te ‘lopen’.

Maar ook Attenborough is niet onfeilbaar, en soms maakt hij kleine foutjes. Op een bepaald moment heeft hij het bijvoorbeeld over een dinosaurus met ‘sharp flesh-eating teeth’. Letterlijk vertaald zijn dat vleesetende tanden, maar tanden eten geen vlees, dat doet de dinosaurus van wie die tanden zijn. In de vertaling is het dan ook een dinosaurus geworden met ‘scherpe tanden om vlees mee te verscheuren’.

En hiermee ben ik meteen bij een derde eigenschap van Attenboroughs taalgebruik aanbeland. Hij praat namelijk vaak erg langzaam vergeleken met andere sprekers. Voor een ondertitelaar is dat een groot voordeel, want hoe sneller iemand spreekt, hoe minder plaats er is voor de vertaling. Dat noemen we de leessnelheid, en dat slaat op de verhouding spreektijd vs. presentatietijd van de ondertitels. Bij Attenborough ligt het spreektempo vaak vrij laag, hoewel ook hij soms te veel wil zeggen in te weinig tijd, waardoor ik ook bij hem soms noodgedwongen informatie moet schrappen. Maar in dit voorbeeld had ik wat tijd over, waardoor ik de vertaling zelfs iets kon uitbreiden vergeleken met het Engels en dat komt maar heel weinig voor.

Een voorproefje van de documentaire, verteld door David Attenborough (zonder ondertitels).

Attenborough and the Giant Dinosaur is a.s. zondag om 20.15 uur te zien op Canvas, en daarna online op canvas.be.

gepubliceerd op 29 december 2016

De toegevoegde waarde van ondertitel- en vertaalbureaus

Tijdens Languages & The Media, een tweejaarlijkse conferentie in Berlijn, was er o.a. een leercafé, waar ik het al eerder over gehad heb op mijn blog. De vorige keer vertelde ik hoe de groep waar ik zelf in zat als opdracht had om na te denken over de toegevoegde waarde van ondertitelaars, nu en in de toekomst. Een andere groep moest hetzelfde doen, maar dan voor LSP’s, wat staat voor Language Service Providers, ofwel vertaal- en ondertitelbureaus.

Zelf beschouw ik mezelf voor een deel nog steeds als freelancer (het vertaal- en ondertitelwerk dat ik voor de VRT doe, mag ik bijvoorbeeld uitsluitend als freelancer doen), maar ik kan er niet omheen dat ik de afgelopen negen jaar een behoorlijk bedrijf uit de grond heb gestampt, dat sinds kort bovendien twee vestigingen heeft. Daarmee ben ik in feite dus ook een LSP.

Hoewel LSP’s vaak een slechte naam hebben (ze worden ook wel smalend ‘doorgeefluiken’ of ‘brievenbusbureaus’ genoemd), bieden veel bureaus heel wat toegevoegde waarde voor de vertalers en ondertitelaars die voor hen werken. Vorige week heb ik mijn jaarlijkse gastcollege gegeven aan de laatstejaarsstudenten Vertaalkunde aan de Universiteit Antwerpen en daar heb ik dit duidelijk gemaakt aan de hand van een paar voorbeelden.

Foto: ouderwetse Amerikaanse brievenbus met nummer 12

Een foto van een ouderwetse Amerikaanse brievenbus met nummer 12

Het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld was een discussie met een klant over technische kwesties na levering van een ondertitelbestand. Lang verhaal kort: deze klant heeft, zoals veel klanten, een ‘vast’ bestandsformaat waarvan ik weet dat dat op zijn montageapparatuur het beste werkt. Alleen, dit ene project werd door een andere monteur gedaan die nog niet echt thuis was in de software. Gevolg: hij kon mijn bestand niet gebruiken. Althans, hij kreeg een foutmelding toen hij het probeerde te openen.

Uiteraard kun je dan als ondertitelaar zeggen: “Sorry, ik maak alleen de ondertitels en ik lever ze altijd zo, dus los het zelf maar op.” Maar echt commercieel is dat niet en de vraag is maar of een klant wil betalen voor ondertitels die hij niet kan gebruiken, ongeacht of dat nu jouw schuld is of niet. Ik liet de studenten de hele online discussie nalezen, inclusief alle technische specificaties, foutmeldingen, al dan niet nuttige tips en oplossingen van een forum, enz. Al toen de eerste technische termen voorbijkwamen, raakten sommige studenten de draad kwijt. Dat gaf ook niet, ik wilde ze vooral laten zien hoe ik meedacht met de klant en hoe we uiteindelijk een oplossing vonden. Moraal van het verhaal: je werk stopt echt niet altijd na de levering van het bestand en klanten verwachten dat ze ook bij je terechtkunnen als er een probleem is. Niet direct iets wat je als beginneling zomaar tot een goed einde kunt brengen…

Over beginnelingen gesproken: de afgelopen jaren heb ik verschillende pas afgestudeerde vertalers/ondertitelaars/audiobeschrijvers onder mijn vleugels genomen en allemaal zijn ze erg blij met de extra begeleiding en feedback die ze van mij krijgen. Daardoor worden ze niet alleen beter in het werk dat ze voor mij doen (waar ik zelf natuurlijk ook voordeel bij heb), maar na een aantal jaar zijn het stuk voor stuk geweldige collega’s naar wie ik graag klanten doorverwijs als ik zelf geen tijd heb. Op die manier heeft een van mijn medewerkers deze week nog een klus gedaan bij de Europese Commissie in Brussel.

En tot slot iets wat zeker voor beginnelingen erg belangrijk is: als je voor een serieus bureau werkt, dan kun je er in elk geval op rekenen dat je binnen een redelijke termijn betaald wordt voor je werk, zelfs als dat bureau zelf nog niet betaald is. Want hoe onverstandig ik het ook vind van sommige vertalers dat ze ondanks alle alarmsignalen toch met een brievenbusbureau in zee gaan, het blijft schrijnend om te lezen hoe lang ze soms op hun geld moeten wachten.

gepubliceerd op 5 december 2016

De toegevoegde waarde van ondertitelaars

In mijn vorige artikel beschreef ik hoe het ‘leercafé’ tijdens de Languages & The Media-conferentie was verlopen. In kleine groepjes bogen de deelnemers zich over de vraag hoe de ondertitelsector er over tien jaar uit zou zien.

Helemaal aan het eind van de discussie in onze groep opperde iemand toen dat ondertitelaars zich nu en in de toekomst kunnen onderscheiden door ‘added value’ of toegevoegde waarde te bieden. Of beter gezegd, door de waarde die ze nu al bieden, meer in de kijker te zetten.

Die opmerking zette me aan het denken. Twee jaar geleden, tijdens Languages & The Media 2014, gaf Diana Sanchez nl. een presentatie over de toegevoegde waarde van ondertitels. Meer over die presentatie lees je in dit blogartikel. Sanchez maakt zich sterk dat ondertitels veel meer zijn dan wat witte lettertjes onderaan in beeld. Zo wordt ondertiteling in India ingezet in de strijd tegen analfabetisme en het is algemeen bekend dat in ondertitellanden mensen beter Engels spreken en verstaan dan in typische dubbinglanden.

Foto: het boek met het programma en de samenvattingen van de toespraken en daarnaast een stoffen tasje met het logo van het congres.

Foto: het boek met het programma en de samenvattingen van de toespraken en daarnaast een stoffen tasje met het logo van het congres.

Terug naar het leercafé en de toegevoegde waarde van ondertitelaars. Een voorbeeld dat tijdens onze groepssessie gegeven werd was dat ondertitelaars perfect geplaatst zijn om een korte inhoud te schrijven bij een film of tv-programma of wie weet zelfs om advies te geven over welke fragmentjes gebruikt kunnen worden voor een teaser. Immers, als er iemand is die een programma van a tot z kent, dan is het de vertaler of ondertitelaar wel.

In feite heb ik al een klant (een grote tv-zender) die aan al zijn vertalers en ondertitelaars vraagt om het te melden als er bijvoorbeeld (veel) geweld in een programma voorkomt. Op die manier kunnen ze kijken of ze het misschien niet op een later tijdstip moeten uitzenden – vóór er klachten komen van kijkers.

Maar ook op andere vlakken is het een voordeel dat je als vertaler/ondertitelaar een van de eersten bent die het afgewerkte product te zien krijgt. Het gebeurt af en toe dat ik bijvoorbeeld toch nog een foutje opmerk in een tekst in beeld en klanten zijn altijd erg blij als ze daarop gewezen worden zodat ze het kunnen aanpassen voor het programma wordt uitgezonden of voor een webvideo online wordt gezet.

Overigens, niet alleen als ondertitelaar kun je op die manier je toegevoegde waarde bewijzen. Ik heb het ook al meegemaakt dat ik een korte internetvideo kreeg om een audiodescriptie bij te schrijven. Nu was me al opgevallen dat er wel erg veel muziek te horen was en af en toe werd die muziek wat zachter gezet. Voor ik aan het script begon, vroeg ik dus toch even aan mijn klant of er toevallig geen voice-over aan de video toegevoegd moest worden. Dat bleek inderdaad het geval te zijn. Gelukkig kwamen we daar op tijd achter, want de aanvullende audiobeschrijvingen mogen nooit door de voice-over gaan.

Tot slot komt het ook voor dat klanten expliciet vragen om input. Zo overlegde ik aan het begin van mijn samenwerking met een grote klant regelmatig wat voor stem het beste zou passen om mijn teksten in te spreken: een man of een vrouw, een wat oudere, doorleefde stem of juist een jong en enthousiast iemand. Op die manier hebben klant en ik veel van elkaar geleerd en werd het uiteindelijke resultaat nog net een beetje beter, en daar doen we het toch voor.

gepubliceerd op 17 november 2016