Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Audiodescriptie

Waarom onze audiobeschrijvers ook ondertitelen

Een tijdje geleden schreef ik dat ik een nieuwe freelancemedewerker aan het opleiden ben. Binnenkort zal zij de stap zetten van ondertiteling naar audiodescriptie.

Het is namelijk zo dat al onze audiobeschrijvers ook ondertitelen. De belangrijkste reden daarvoor is een praktische: veel klanten vragen ons om hun video’s voor iederéén toegankelijk te maken. Daarom zorgen we voor ondertiteling voor doven en slechthorenden en voor audiodescriptie voor blinden en slechtzienden. In sommige gevallen voegen we ook nog een tekstalternatief toe. Dat is een uitgeschreven weergave van wat er in een webvideo te zien én te horen is.

Op zich is het best mogelijk om in zo’n geval iemand te zoeken die de ondertitels maakt en iemand anders in te zetten voor de audiobeschrijving, maar in de praktijk worden beide taken door dezelfde persoon uitgevoerd. Dat maakt het veel eenvoudiger om projecten in te plannen, want ook de eindredactie gebeurt door één persoon. In plaats van vier hebben we dus maar twee mensen nodig om een video toegankelijk te maken (nl. één audiobeschrijver-ondertitelaar en één eindredacteur die zowel de audiobeschrijving als de ondertiteling nakijkt – de opname en mixage van de audiodescriptie gebeuren extern).

Een andere belangrijke reden is dat het de opleiding en verdere begeleiding veel eenvoudiger maakt. Audiodescriptie is een relatief recent vak, en hoewel het al op enkele vertaalopleidingen gegeven wordt, bestaat er nog geen echte opleiding tot audiobeschrijver. Daarom leid ik mijn nieuwe medewerkers zelf op.

Die opleiding verloopt altijd op dezelfde manier: eerst leren ze om ondertitels te maken voor doven en slechthorenden. Pas als dat goed gaat, stappen we over op audiodescriptie. Het voordeel van die methode is dat de medewerker al geleerd heeft om blokjes videomateriaal heel precies te timen. Dat timen of spotten is een technische vaardigheid, die veel concentratie vergt en die beginnende ondertitelaars vaak lastig vinden. Daarnaast leer je als ondertitelaar al om op een andere manier naar je bronmateriaal te kijken, of beter gezegd, te luisteren. Waar je bij ondertiteling natuurlijk geconcentreerd bent op wat er allemaal te horen is, moet je je als audiobeschrijver focussen op wat er te zien is én in hoeverre het belangrijk is om die beelden te beschrijven. Die omschakeling verloopt makkelijker als je van ondertiteling overstapt naar audiobeschrijving dan omgekeerd.

Zelfs nu we een aantal film- en tv-projecten hebben waarvoor we alleen de audiodescriptie verzorgen, heeft ons nieuwste teamlid zich de afgelopen tijd enkel beziggehouden met ondertitelopdrachten. Pas de komende weken komt daar verandering in.

gepubliceerd op 16 januari 2016

Nieuw in 2016: audiodescriptie-opleidingen

Het komende jaar staan er veel nieuwe projecten op stapel. Zo zitten er alweer heel wat film- en tv-projecten in de pijplijn en ben ik ook weer door verschillende universiteiten gevraagd om gastcolleges te komen geven. Maar, en dat is nieuw, in 2016 zullen er ook een aantal specifieke audiodescriptie-opleidingen georganiseerd worden.

Een opleiding die binnenkort van start gaat, is een gloednieuwe e-cursus ‘Gidsen voor blinde en slechtziende mensen’. Deze opleiding is voortgekomen uit de workshops die ik de afgelopen jaren heb gegeven aan de professionele gidsen van de Brusselse Museumraad  en de vrijwillige beeldenfluisteraars van Intro vzw. Het is een korte opleiding die bedoeld is voor mensen die (professioneel of vrijwillig) als gids werkzaam zijn en willen weten hoe ze een rondleiding toegankelijk(er) kunnen maken voor deelnemers die niet of minder goed zien.

Foto opleiding beeldenfluisteraars in het Museum van de Stad Brussel

Opleiding beeldenfluisteraars in het Museum van de Stad Brussel

De cursus bestaat uit vijf korte modules waarin je meer leert over blindheid en slechtziend-zijn en het beschrijven van kunst- en andere voorwerpen voor deze doelgroep. Na afloop van de cursus is het de bedoeling dat je een beschrijving maakt van een zelfgekozen object. Het gaat dus niet zozeer om een theoretische uiteenzetting, maar om een praktische opleiding boordevol tips waarmee je zelf aan de slag kunt. Tegelijkertijd krijg je individuele feedback en begeleiding van mij.

Ik heb ervoor gekozen om de opleiding als e-cursus aan te bieden zodat je de lessen op afstand kunt volgen. Er komen dus geen verplaatsingen aan te pas en je kunt zelf bepalen waar en wanneer je de lessen afwerkt. Het lesmateriaal bestaat uit vooraf opgenomen video’s die je kunt bekijken en een uitgeschreven cursus met de belangrijkste tips en adviezen. Het enige wat je nodig hebt om de cursus te kunnen volgen is een computer met een internetverbinding.

Op dit moment ben ik nog volop bezig met de voorbereidingen, maar het is de bedoeling dat de cursus in het eerste kwartaal van 2016 van start gaat. Hou deze website dus in de gaten, want binnenkort verschijnt hier meer informatie. Wil je meer weten? Vul dan het contactformulier  in of stuur een mailtje naar susanne at nevero punt be.

gepubliceerd op 24 december 2015

Gastcollege aan de KU Leuven – Campus Antwerpen

Afgelopen maandag heb ik een gastcollege gegeven aan de studenten van het Postgraduate Programme in Specialised Translation aan de KU Leuven – Campus Antwerpen. Zoals de naam al aangeeft, is dit een Engelstalige opleiding en dus gaf ik mijn college ook in het Engels.

Mijn presentatie had de titel Audio Description and Other Forms of Media Accessibility en is een vast onderdeel van het vak Audiovisual Translation binnen deze opleiding. In vier uur tijd heb ik de studenten wegwijs gemaakt in een aantal bijzondere vormen van audiovisuele vertaling die allemaal onder de noemer ‘mediatoegankelijkheid’ vallen.

Mediatoegankelijkheid houdt in dat je audiovisuele informatie toegankelijk maakt voor iedereen. Denk maar aan ondertitels voor doven en slechthorenden, waarbij we geluiden omzetten in geschreven vorm zodat mensen met een auditieve beperking toch weten wat er allemaal te horen is in bijvoorbeeld een film of tv-programma.

Audiodescriptie valt ook onder mediatoegankelijkheid, want hierbij maken we informatie toegankelijk voor mensen die blind of slechtziend zijn. En net zoals ondertiteling is audiobeschrijving een vorm van vertaling omdat audiovisueel materiaal wordt omgezet van de ene vorm in de andere (beelden worden woorden, dus visuele informatie wordt omgezet in een gesproken vorm).

Naast audiodescriptie en ondertiteling had ik het ook over mengvormen waarbij we bijvoorbeeld ondertitels ‘hoorbaar’ maken voor mensen die niet (goed) zien. En tot slot gaf ik steeds aan welke kennis en vaardigheden vereist zijn om dit werk te kunnen doen.

Tijdens het college kreeg ik al verschillende vragen van de studenten en ook achteraf heb ik nog vragen en positieve reacties gehad. En zo komen er binnenkort weer een aantal nieuwe audiovisuele vertalers op de markt voor wie mediatoegankelijkheid iets minder geheimen heeft.

gepubliceerd op 17 december 2015

Audiodescriptie bij Tessa

Na Blind naar de Top is Tessa de tweede Nederlandse tv-reeks met audiodescriptie. In deze dramaserie op BNN maken we kennis met de eigenzinnige Tessa, die lerares is op een middelbare school. Ze is veertig, maar gedraagt zich als een veertienjarige. Haar leerlingen zijn bijna allemaal dol op haar, maar de relatie met haar collega’s en haar eigen kinderen verloopt soms wat moeilijk.

Tessa wordt elke donderdagavond rond halfnegen uitgezonden op BNN (NPO 1) en is dus ook in Vlaanderen te bekijken met audiobeschrijving via de Watson-app. De teksten van de audiodescriptie zijn van onze hand.

Na de bioscoopfilms en documentaires die we de afgelopen maanden beschreven hebben, zijn we nu dus volop bezig met tv-series. Begin volgend jaar start namelijk het vierde seizoen van de populaire serie Divorce op RTL en ook die reeks krijgt audiodescriptie.

gepubliceerd op 4 december 2015

Het audiobeschrijven van Blind naar de Top

Op 11 november 2015 werd de eerste aflevering van Blind naar de Top uitgezonden op RTL 5. Deze realityserie was het allereerste Nederlandse tv-programma dat audiodescriptie (AD) kreeg via de Watson-app (intussen omgedoopt tot Earcatch). De AD-teksten bij het programma zijn van onze hand. In dit artikel leg ik uit hoe het audiobeschrijven van Blind naar de Top in z’n werk is gegaan. Een kijkje achter de schermen, dus.

Wat typisch is aan het werken in de audiovisuele sector is dat je vaak heel weinig tijd krijgt voor een project. Bij Blind naar de Top is dat niet anders: de volledige AD-productie moet in minder dan een week afgerond worden.

Op dinsdag(ochtend) komt het materiaal binnen. In dit geval is dat enkel een videobestand van de definitieve montage van het programma. Heel soms, als we aan een speelfilm werken, krijgen we ook een uitgeschreven script van alles wat er in het programma gezegd wordt, maar bij Blind naar de Top is dat niet zo.

Vervolgens hebben we twee dagen de tijd om het script klaar te krijgen. In die twee dagen moet er dus het volgende gebeuren:

  • Het spotten of timen van de audiodescriptieblokjes. Dit houdt in dat we bepalen waar er tijd en ruimte is om een beschrijving toe te voegen zonder dialogen of belangrijke achtergrondgeluiden te overlappen, want die moeten uiteraard hoorbaar blijven.
  • Het maken van de beschrijvingen, waarbij we voortdurend afwegen wat er te zien is (en wat dus in principe beschreven kan worden) en welke informatie je als blinde of slechtziende kijker ook kunt afleiden uit het geluid (en dus niet beschreven hoeft te worden).
  • Het nalezen van deze beschrijvingen door een tweede audiobeschrijver, die beoordeelt of de beschrijvingen een goede weergave zijn van wat er gebeurt en of ze taalkundig gezien correct zijn (de ‘eindredactie’ noemen we dit).
  • De ‘blinde check’, waarbij we het nagekeken script hardop meelezen bij het programma terwijl een proefpersoon die de beelden niet ziet de audiodescriptie in haar geheel beoordeelt. Hierbij checken we of de beschrijvingen duidelijk zijn, of de interactie met het oorspronkelijke geluid goed zit, én (heel belangrijk) of de tekst goed ‘klinkt’.
Puzzelstukjes op een gele achtergrond

Een stapel puzzelstukjes, want net als bij een puzzel moeten bij een audiodescriptie alle stukjes op de juiste plaats liggen om een mooi resultaat te krijgen.

Pas als dit allemaal achter de rug is, gaat de tekst ter goedkeuring naar de producent. Dan bekijken we de eventuele vragen en suggesties en daarna wordt de tekst ingelezen in de studio en gebeuren de montage en mixage. Op het eind van de week is het audiodescriptiespoor klaar om in de app toegevoegd te worden.

In de dagen voor de eerste uitzending werd er heel wat reclame gemaakt voor het programma en dat leidde ertoe dat honderden nieuwe gebruikers de Earcatch-app downloadden. Al tijdens de uitzending verschenen op Twitter de eerste reacties op de audiodescriptie en die waren stuk voor stuk heel positief. De volgende ochtend stond het programma al online (waar het ook met de app bekeken kan worden) en in de loop van de week werd het nog twee keer herhaald.

Aflevering 2 en 3 worden uitgezonden op 18 en 25 november 2015 om 21.30 uur op RTL 5. Wie alvast een voorproefje wil, kan terecht op de site van het programma. Op de site van de app kun je een fragment bekijken met open audiodescriptie (dat wil zeggen dat de audiodescriptie voor iedereen hoorbaar is, dus ook zonder de app). Vanaf de tweede aflevering zal Blind naar de Top ook ondertiteling voor doven en slechthorenden krijgen, maar dat is stof voor een volgend artikel.

gepubliceerd op 17 november 2015
(bijgewerkt op 29 januari 2018)

Beeldenfluisteraars en audiobeschrijvers

Een tijdje geleden schreef ik over het project van de Brusselse Museumraad om beeldenfluisteraars in te schakelen om blinde en slechtziende kunstliefhebbers te vergezellen tijdens een museumbezoek aan de Nocturnes.

Maar wat is nu het verschil tussen een vrijwillige beeldenfluisteraar en een professionele audiobeschrijver?

Uiteraard is de professionele audiodescriptie (AD) zoals wij die bieden niet helemaal hetzelfde als de diensten van een beeldenfluisteraar.

Zo werken beeldenfluisteraars uitsluitend één-op-één (één vrijwilliger begeleidt één blinde of slechtziende persoon) terwijl een professionele audiobeschrijving vaak voor een groep bedoeld is. Wij hebben al audiodescripties verzorgd voor groepen van veertig tot vijftig personen. Om ervoor te zorgen dat iedereen optimaal van de beschrijvingen kan genieten, wordt in zo’n geval met speciale apparatuur gewerkt. De beschrijver spreekt, al dan niet vanuit een geluiddichte cabine, in een microfoon en de AD-gebruikers vangen het signaal op met een ontvanger en koptelefoon.

Daarnaast hebben professionele audiobeschrijvers een specifieke vooropleiding. Al onze medewerkers hebben bijvoorbeeld een talenopleiding op universitair niveau afgerond. Ook volgen wij regelmatig bijscholingen en congressen in binnen- en buitenland om op de hoogte te blijven van de laatste technieken en ontwikkelingen, zoals het ARSAD-congres in Barcelona eerder dit jaar.

Meer weten over professionele audiodescriptie en de vereisten waaraan de beschrijving én de beschrijver moeten voldoen? De Universiteit Antwerpen heeft een uitvoerig document opgesteld met de vereisten voor de productie van kwaliteitsvolle live audiodescriptie.

oorspronkelijk gepubliceerd in mei 2015 op kmonet.be

Gidsen voor blinde en slechtziende museumbezoekers

Op 14 januari 2015 heb ik een workshop ‘Gidsen voor blinde en slechtziende museumbezoekers’ gegeven in opdracht van de Brusselse Museumraad. De deelnemers werkten allemaal als professionele gids voor diverse Brusselse musea. Na een introductie over blindheid en slechtziendheid in het algemeen gingen we dieper in op het rondleiden van mensen met een visuele beperking door een museum en tot slot kwam het beschrijven van kunstwerken aan bod.

Na dit theoretische gedeelte gingen de gidsen zelf aan de slag met een praktische oefening in het museum. Daarbij werden verschillende deelnemers geblinddoekt zodat ze zelf konden ervaren hoe het is om kunst te ‘bekijken’ zonder je ogen te gebruiken.

We sloten de workshop af met een korte bespreking en evaluatie. De reacties waren zeer positief en aangezien de workshop al na een paar dagen volgeboekt was, bestaat de kans dat er nog meer opleidingen zullen volgen.

De workshop was een idee van het Charlier Museum, dat ook de opleidingslocatie aanbood. Na afloop van de training mochten de gidsen ook nog een kijkje nemen in de rest van de collectie en de lopende tentoonstelling bezoeken.

oorspronkelijk gepubliceerd in januari 2015 op kmonet.be

Presentatie op het ARSAD-congres

In maart was ik in Barcelona voor het tweejaarlijkse ARSAD-congres. ARSAD staat voor Advanced Research Seminar on Audio Description. In 2011 heb ik op dit congres een presentatie gehouden over het vertalen van Nederlandse audiodescripties in het Engels. Dit jaar heb ik een ander, enigszins controversieel, onderwerp besproken, namelijk het werken met vrijwillige beeldenfluisteraars voor museumbezoeken.

Vrijwilligers worden vaak ingezet als een goedkoop of zelfs gratis alternatief voor professionals en het spreekt voor zich dat wij ons niet met zulke toestanden bezighouden. Maar soms kunnen vrijwilligers wél een meerwaarde bieden en daar ging mijn presentatie over. Ik kreeg vijftien minuten de tijd om deze theorie uit de doeken te doen en tijdens dat kwartier vertelde ik over het project dat de Brusselse Museumraad de afgelopen jaren heeft uitgewerkt.

Om blinde en slechtziende museumbezoekers de gelegenheid te geven om de jaarlijkse Nocturnes bij te wonen, hebben de Brusselse musea een aantal jaar geleden besloten om vrijwillige ‘beeldenfluisteraars’ in te zetten. Zo’n beeldenfluisteraar vertelt niet alleen wat er zoal te zien is in het museum, maar zorgt ook voor de praktische begeleiding tijdens het bezoek. Bovendien krijgen deze vrijwilligers een gedegen opleiding voor ze aan hun gidswerk mogen beginnen (zie https://www.nevero.be/naar-de-brusselse-musea-met-een-beeldenfluisteraar).

Had de Brusselse Museumraad dan echt niet met professionals kunnen werken? Natuurlijk wel, maar dan zouden ze op twee problemen zijn gestuit.

Om elk museum tijdens elke Nocturne toegankelijk te maken, zou je vijf à acht audiobeschrijvers per taal nodig gehad hebben (maal twee dus, want alles gebeurt in het Frans én in het Nederlands). Alleen zijn er niet zoveel professionele audiobeschrijvers die zich drie maanden lang elke donderdagavond kunnen vrijmaken hiervoor. En natuurlijk zou daar een behoorlijk prijskaartje aan hangen…

Een alternatief kan dan zijn om elke Nocturne één museum uit te kiezen waarvoor je professionele audiodescriptie aanbiedt. Maar wat als niet alle blinde en slechtziende bezoekers naar hetzelfde museum willen gaan? Erg toegankelijk is zo’n initiatief dus niet…

Daarom werd besloten om met vrijwillige beeldenfluisteraars te werken. De blinde/slechtziende cultuurliefhebber kan zelf kiezen welk museum hij of zij wil bezoeken en de museumraad zorgt voor een vrijwilliger die een rondleiding door het museum voorbereidt.

Al tijdens mijn presentatie werd er druk over het initiatief getweet en ook na afloop kreeg ik veel positieve reacties. Op de website van ARSAD kun je de PowerPoint die ik tijdens mijn verhaal heb gebruikt bekijken en het abstract lezen dat als basis diende voor de presentatie (http://grupsderecerca.uab.cat/arsad/sites/grupsderecerca.uab.cat.arsad/files/ARSAD_15_booklet.pdf, blz. 43) .

oorspronkelijk gepubliceerd in maart 2015 op kmonet.be

Naar de Brusselse musea met een beeldenfluisteraar

Van 18 september tot en met 18 december 2014 openden verschillende Brusselse musea op donderdagavond tussen 17.00 en 22.00 uur hun deuren voor het publiek.

Net als vorig jaar werden er dit jaar weer beeldenfluisteraars ingezet voor bezoekers met een visuele beperking. Een beeldenfluisteraar is iemand die op vrijwillige basis met een blinde of slechtziende persoon een bezoek brengt aan een museum en daarbij vertelt wat er zoal te zien is. Daarnaast zorgt de beeldenfluisteraar voor de praktische begeleiding. Denk hierbij aan hulp bij het rondlopen door het museum en eventueel ook het ophalen van de persoon bij een halte van het openbaar vervoer.

Om deze beeldenfluisteraars op hun taak voor te bereiden vroegen de Brusselse Museumraad en Intro vzw mij om een workshop te geven aan de begeleiders in spe.

Het initiatief is ook door de media opgepikt. Zo besteedde onder andere De Morgen een artikel aan de beeldenfluisteraars en Iedereen Beroemd volgde gids Marc tijdens een museumbezoek.

Een museumzaal bekeken van op de volgende verdieping. De muren van de zaal gaan op de verdieping over in rijen brede, statige kolommen.

Blik van bovenaf op een zaal in een museum – afbeelding van Paolo Trabattoni via Pixabay

oorspronkelijk gepubliceerd in oktober 2014 op kmonet.be

Het audiobeschrijven van J. Kessels

“Wat zit je nu weer te grinniken?” was een vraag die mijn collega met wie ik een kantoor deel me vaak stelde terwijl ik bezig was aan de audiodescriptie (AD) van J. Kessels. Deze film, die dit jaar de openingsfilm was van het Nederlands Film Festival, gaat over de bizarre roadtrip van de literaire pulpschrijver P.F. Thomése (Fedja van Huêt) met zijn favoriete personage, J. Kessels (Frank Lammers). In opdracht van een oude jeugdvriend rijden ze in Kessels’ oude Amerikaanse ‘Kamikaze’ roestbak van Tilburg naar de Hamburgse Reeperbahn, op zoek naar een vreemdgaande frikadellenhandelaar (Ruben van der Meer). En dan ligt er plots een lijk in de achterbak van de Kamikaze…

De affiche van de film J. Kessels, mét het audiodescriptie-logo.

De affiche van de film J. Kessels, mét het audiodescriptie-logo.

Niet alleen het absurde verhaal met de soms surrealistische plotwendingen maakten het een erg fijne film om te beschrijven, maar ook de afwisseling tussen de voice-over van Thomése die het verhaal aan elkaar praat en het sappige Brabantse of Vlaamse accent van sommige personages. Die voice-over blikt voortdurend terug of vooruit en schuwt daarbij de literaire clichés niet, waardoor ik soms ook in de audiodescriptie clichés heb gebruikt. Zo waren er ‘hoge schoorstenen die rookwolken uitbraakten’ en maakt een van de personages ‘als een dolgedraaide ballerina de ene pirouette na de andere’ als hij midden in de nacht op een dakterras begint te dansen.

Maar het leukste fragment voor mij als beschrijver was toen Thomése terugblikte op een vorige scène en daarbij z’n eigen aantekeningen voorlas. In de literatuurwetenschap heet zoiets intertekstualiteit. Dus toen besloot ik om er nog een extra laagje aan toe te voegen en de beschrijving van Thomése óók in de audiodescriptie te verwerken, waardoor de AD een beschrijving bevat van een actie die eerder in de film op exact dezelfde manier wordt beschreven door het hoofdpersonage. En ja, op zo’n moment zit ik (alweer) grinnikend achter m’n computer.

Wil je meer weten over deze specifieke audiodescriptie? Bekijk dan zeker dit filmpje eens, dat is gemaakt tijdens de opnames van het script. Acteur Frederik Brom leest hier de audiodescriptie van de beginscène in.

gepubliceerd op 29 oktober 2015