Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Audiodescriptie

Audiogids voor de Begijnhofkerk in Sint-Truiden

Afgelopen zomer kregen we een aanvraag van het Begijnhof Buurtcomité in Sint-Truiden. Voor het project ‘Door andere Ogen’ wilden ze de eeuwenoude muurschilderingen in de Begijnhofkerk ook toegankelijk maken voor blinde en slechtziende bezoekers. Zo lieten ze in hout maquettes maken en voelbladen in dik papier, maar ze wilden nóg meer doen.

Daarop werkten we een project uit dat uit twee delen bestond. Allereerst zouden we gidsen en vrijwilligers een opleiding geven. Tijdens die opleiding leerden ze hoe ze rondleidingen toegankelijker konden maken voor blinde en slechtziende bezoekers door aanvullende beschrijvingen. De opleiding vond plaats op donderdag 5 september. Enkele dagen later maakte TVL een reportage over de tentoonstelling in de Begijnhofkerk (vanaf 1 minuut 24 seconden). Er is aandacht voor de maquettes en voelplaten én er is een fragmentje waarin een door ons opgeleide gids een muurschildering beschrijft voor een slechtziende vrouw.

Het tweede deel bestond uit een audiogids bij een selectie van achttien kunstwerken in de kerk. Bij het schrijven van de teksten heb ik veel aandacht besteed aan het beschrijven hoe alles eruitziet.

Op de foto: het interieur van de Begijnhofkerk met links achteraan het hoogaltaar met schilderij, rechts voor de kooromgang een muurschildering uit 1310 van Maria Magdalena met Vera-icoon, daar rechts voor een zestiende-eeuwse muurschildering op een pilaar en daartussenin een zijaltaar uit circa 1740. Al deze kunstwerken komen aan bod in de audiogids.

Nu laat ik voor ik aan zo’n opdracht begin klanten altijd weten dat ze niet alleen moeten denken aan ‘audiodescriptie voor blinden en slechtzienden’, omdat audiodescriptie voor veel meer mensen nuttig is. Ik was dan ook erg blij toen ik hoorde dat de teksten op verschillende manieren zullen gebruikt worden. Natuurlijk worden ze ingelezen en gemonteerd tot audiogids zodat de bezoeker bij elk werk een beknopte beschrijving krijgt met verdere uitleg. Maar ze worden ook verwerkt tot infogids voor de ontvangstmedewerkers en vrijwillige begeleiders van bezoekers zodat ook zij er volop gebruik van kunnen maken. En wie weet, worden ze nog op andere manieren ter beschikking gesteld aan de bezoekers.

Erg fijn dus dat ze dat advies hier zo goed opgevolgd hebben!

gepubliceerd op 4 oktober 2019

 

Debat Technologie en/in de Taalsector in Brussel

Op zaterdag 18 mei vond in de Campus Brussel van de KU Leuven een debat plaats met als thema ‘Technologie en/in de Taalsector’. Ik was een van de panelleden.

Het debat werd voorafgegaan door een keynotespeech van Rudy Tirry van vertaalbureau Lionbridge. In een halfuur tijd vertelde Rudy over de recente uitdagingen van technologie in de taalsector en gaf hij een vooruitblik op wat ons in de toekomst zoal te wachten staat.

Wat ik interessant vond, was dat hij voorspelt dat je als vertaler twee kanten op kunt met het oog op de technologische ontwikkelingen die er nog aan zitten te komen. Ofwel ga je voluit voor technologie en word je een echte ‘techno-vertaler’, ofwel ga je voor het supercreatieve vertaalwerk en word je wat hij een ‘bio-vertaler’ noemt. Waar de techno-vertaler zich richt op grootschalige, hoogtechnologische vertaalprocessen en post-editing omarmt, is de bio-vertaler iemand die zich in een niche begeeft waar hij/zij aan kleinschalige projecten werkt voor klanten die hoge kwaliteitseisen stellen. Na afloop heb ik hem gevraagd waar ‘bio’ nu eigenlijk voor staat, maar hij moest me het antwoord schuldig blijven…

Na Rudy’s keynotespeech werd het debat met de andere panelleden geopend. Zelf vertelde ik over mijn ervaringen met technologie in audiovisuele vertaling en mediatoegankelijkheid. De andere panelleden waren Tim Van Hauwermeiren, die werkt als conferentietolk voor het Europees parlement, en Christophe Declercq, die docent is aan de KU Leuven Campus Brussel. Aan de hand van enkele (soms boude) stellingen die Christophe ons voorlegde, kwam het debat al gauw op gang. Ook het publiek kreeg volop de kans om extra vragen te stellen, en dat gebeurde ook regelmatig.

 

Technologie en mediatoegankelijkheid

De eerste vraag die ik kreeg, ging meteen over technologie en mediatoegankelijkheid. Bij mediatoegankelijkheid is het je taak om audiovisueel materiaal toegankelijk te maken voor zo veel mogelijk mensen. Denk maar aan ondertiteling voor doven en slechthorenden, waarbij we niet alleen weergeven wat er gezegd wordt, maar ook hoe en door wie. Een ander voorbeeld is audiodescriptie, een techniek waarbij een extra vertelstem wordt toegevoegd aan een film of tv-programma zodat iemand die blind of slechtziend is alles goed kan volgen. Hier heeft technologie een belangrijke rol gespeeld om ons werk bij de gebruikers te krijgen.

Ik vertelde dat, toen ik me tien jaar geleden volop met audiodescriptie ging bezighouden, het erg moeilijk bleek te zijn om het aanvullende commentaar bij het doelpubliek te krijgen. In Nederland waren er welgeteld vier bioscopen die de nodige apparatuur hadden om audiobeschreven voorstellingen te organiseren. In België was er geen enkele, dus als daar een film met audiodescriptie vertoond werd, moest de apparatuur uit Nederland komen…

Sinds 2015 is er een app (de Earcatch-app) waarmee je als blinde of slechtziende heel eenvoudig een film of tv-serie kunt volgen, thuis of in de bioscoop. Voor de film/serie begint, download je de audiodescriptie in de app en dan wordt het extra commentaar automatisch afgespeeld.

Intussen wordt er ook gewerkt aan een vergelijkbare app voor ondertiteling en audiodescriptie bij live-voorstellingen. In het publiek bleek overigens een enthousiaste Earcatch-gebruiker te zitten, die nog maar eens benadrukte hoe belangrijk dergelijke apps voor haar als slechtziende zijn.

 

Het panel in volle actie tijdens het debat

De impact van technologie op het werk van de audiovisueel vertaler

Wat later in het debat kwam er een vraag uit het publiek over live-ondertiteling. Een mooi voorbeeld van hoe technologie wordt ingezet bij het werk zelf. Ik vertelde dat live-ondertiteling in het Nederlandse taalgebied vaak gebeurt door middel van spraakherkenning of respeaking. Daarbij herhaalt de ondertitelaar dat de sprekers zeggen waarbij hij/zij tegelijkertijd samenvat en indien nodig de tekst wat stroomlijnt. Vervolgens worden deze teksten in ondertitelvorm uitgezonden. Het hele proces duurt slechts enkele seconden, zodat het een supersnelle manier is om ondertitels aan te maken en uit te zenden. Zelf werk ik niet met spraakherkenning, maar in mijn team zit een ondertitelaar die spraakherkenningssoftware ook gebruikt voor niet-live werk. Daarnaast heb ik een tijdje samengewerkt met iemand die met een Veyboard  ondertitelde.

Tim Van Hauwermeiren, de tolk in het panel, voegde daaraan toe dat hij ook al experimenten met spraakherkenning / live-ondertiteling had bijgewoond en dat hem was opgevallen dat de interpunctie dan vaak ontbrak. Dat komt doordat de ondertitelaar niet alleen de tekst moet respeaken, maar terwijl hij/zij dat doet ook de interpunctie toevoegt. Dat is iets waar je in het begin voortdurend aan moet denken, maar wat daarna een automatisme wordt. Zozeer zelfs, dat een respeaker die ik ken ooit bekende dat ze na een lange werkdag de telefoon opnam met ‘hallo vraagteken’.

We mogen ook niet vergeten dat we als Nederlandstaligen nog heel veel geluk hebben dat er spraakherkenningssoftware bestaat voor onze taal. Voor ‘kleinere’ talen is dat vaak niet het geval en dan is snel typen het enige alternatief. Die opmerking bracht ons bij Afrikaanse talen, waarvoor automatische vertaling nog in de kinderschoenen staat.

 

Lang leve de technologie voor de audiovisueel vertaler?

Waar technologie naar mijn mening geen toegevoegde waarde heeft, is in het vertaalproces zelf. Ik vertaal veel commentaarteksten bij documentaires voor de VRT en daarbij is de opdracht expliciet om heel vrij te vertalen. In feite zou je het zelfs herschrijven kunnen noemen: wollige zinnen schrappen, grondig samenvatten, nieuwe informatie toevoegen… Het kan en moet zelfs allemaal om tot een tekst te komen die vlot leest en aangepast is aan het doelpubliek. CAT-tools en machinevertaling zijn nutteloos bij dat soort vertaalwerk.

Ook bij het ‘gewone’ ondertitelwerk zijn CAT-tools e.d. niet echt nuttig. Tijdens het debat gaf ik als voorbeeld het SUMAT-project, een groot onderzoek dat de EU een aantal jaar geleden gesubsidieerd heeft. Het uitgangspunt was dat ondertiteling bij uitstek geschikt zou zijn voor machinevertaling omdat het toch om korte zinnetjes gaat. Toen ik dat zei, klonk er gelach op uit de zaal. En inderdaad, het resultaat van die automatisch vertaalde ondertitels was erg pover.

Zelfs als de vertaalsoftware rekening houdt met de technische beperkingen die typisch zijn voor ondertiteling, dan nog gaat het vaak mis. Met die technische beperkingen bedoel ik het maximumaantal karakters dat er op een ondertitelregel past (meestal rond de 40 karakters inclusief spaties) en de leessnelheid. De leessnelheid is de verhouding tussen de tijd dat de ondertitel in beeld blijft staan en de hoeveelheid tekst in die ondertitel. Hoe korter de ondertitel in beeld staat, hoe minder tekst erin mag staan, anders krijgen de kijkers het niet op tijd gelezen.

Met deze twee parameters wordt tot op zekere hoogte rekening gehouden, maar het allerbelangrijkste is de context. En die context zit hem in ondertiteling vaak in het beeld én de manier waarop iets gezegd wordt.

 

Een donkerblauw notitieboek met het logo van de KU Leuven en een bijpassende pen

Na afloop van het debat kregen we een totaal niet-technologisch cadeau als bedankje

Machinevertaling in ondertiteling

Een klein voorbeeld. Een zinnetje zoals ‘Are you all right?’ kun je op veel verschillende manieren vertalen. Maar als het gezegd wordt door een soldaat in een oorlogsfilm die rakelings een kogel heeft weten te ontduiken en z’n strijdmakker kreunend naast zich ziet liggen dan is ‘alles kits?’ geen geschikte vertaling, ook al is het lekker kort… Een mens weet dat, een computer niet.

Op de receptie achteraf vertelde Rudy Thirry mij dat de huidige machinevertalingen daar heel waarschijnlijk wel rekening mee zullen houden omdat die contextgevoelig vertalen. In dit geval zou de software uit de voorafgaande ondertitels moeten kunnen afleiden dat het om een oorlogsfilm gaat, bijvoorbeeld doordat er wapens en munitie vermeld worden of doordat woorden als ‘soldaat’, ‘militair’ en ‘leger’ voorkomen in de film. Daardoor zal er eerder een passende vertaling voorgesteld worden als ‘Ben je ongedeerd?’ en niet ‘Alles kits?’. In die zin gaat de techniek dus heel snel vooruit.

Een laatste reden waarom ik niet geloof in het gebruik van machinevertaling bij ondertiteling is dat het alleen werkt als je een uitgeschreven brontekst hebt, maar veel ondertitelwerk gebeurt op gehoor.

 

Worden we allemaal vervangen door robots?

Het zal duidelijk zijn dat ik niet geloof dat vertalers snel vervangen zullen worden door robots, maar er zijn natuurlijk wel ontwikkelingen waardoor een deel van het werk geautomatiseerd zal worden. Ook wie zich bezighoudt met mediatoegankelijkheid ontsnapt daar niet aan.

Zo is er de automatische ondertiteling van YouTube, die weliswaar lang niet perfect is, maar soms kan helpen om je een idee te vormen van waar een video over gaat. Er wordt ook gewerkt aan apps die beelden kunnen herkennen en beschrijven, maar voorlopig leveren die nog geen al te beste resultaten op met bewegende beelden. En naast audiodescripties die worden opgenomen in een gespecialiseerde studio met professionele inlezers, wordt er volop geëxperimenteerd met synthetische stemmen, die soms niet van menselijke stemmen te onderscheiden zijn.

Tot slot hebben we het in het debat even gehad over crowdsourcing als mogelijke concurrentie voor de professionele markt naast machinevertaling, maar we waren het er vrij snel over eens dat dat wel meevalt. Veel vertaalwerk dat gecrowdsourcet wordt zou sowieso nooit bij een professionele vertaler belanden en veel crowdsourcers stoppen ook al heel gauw (vaak al na één opdracht, zo blijkt uit onderzoek). Als voorbeeld van crowdsourcing in mediatoegankelijkheid haalde ik Scribit aan, waarbij vrijwilligers YouTube-video’s beschrijven.

Kortom: in twintig jaar tijd is mijn werkomgeving grondig veranderd door technologie en de komende twintig jaar zal dat ongetwijfeld opnieuw gebeuren. Ik ben benieuwd wat de toekomst ons brengt!

gepubliceerd op 24 mei 2019

 

Voor de tweede keer live-audiodescriptie bij 40-45

Op zondag 24/02 was ik (Susanne) voor de tweede keer de vertelstem voor 200 blinde en slechtziende musicalliefhebbers en begeleiders tijdens de spektakelmusical 40-45. Ook deze keer was onze tribune volledig uitverkocht.

Hoewel het ‘live-audiobeschrijving’ heet, is het niet zo dat ik zomaar wat zit te improviseren. Al enkele weken voor de eerste audiobeschreven voorstelling op 2 december 2018, ging ik samen met een collega de musical voor een eerste keer bekijken en kreeg ik het scenario en enkele video- en geluidsopnames om mij zo goed mogelijk voor te bereiden. Zo schreef ik een volledig uitgewerkt script met daarin de teksten van de acteurs, de liedteksten én alle info over wat er op en rond het podium te zien was. Daartussen kwamen dan mijn aanvullende beschrijvingen van visuele informatie die je nodig hebt om als blinde/slechtziende toeschouwer alles te kunnen volgen.

Een still uit de musical, waarbij de actie op het podium vanuit vier hoeken gefilmd wordt

Een still uit de musical, vanuit de vier gezichtspunten zoals in de regiekamer.

Oefenen maar!

Aangezien er ruim twee maanden tussen de eerste audiobeschreven voorstelling en de tweede zat, moest het script opnieuw gecheckt en ingeoefend worden met enkele recente opnames én organiseerden we een nieuwe ‘dry run’. Daarbij doen we de volledige audiodescriptie zonder publiek. Vooral de timing is hierbij belangrijk. Bovendien zijn er intussen verschillende castwissels geweest en ook daar moeten wij rekening mee houden. Elke acteur legt immers andere accenten in de teksten. Net als tijdens de echte voorstelling krijgen wij bij de ‘dry run’ de beelden te zien op een scherm dat in vier stukken is verdeeld zodat wij de acties op het speelvlak vanuit verschillende standpunten kunnen volgen.

 

Spektakel verzekerd

Nu is 40-45 niet voor niets een spektakelmusical en dat moest ook blijken uit de audiodescriptie (AD). Een hele uitdaging zijn de rijdende tribunes. Anders dan bij veel andere musicals, zit je bij 40-45 als toeschouwer niet altijd op een afstandje naar de acties op een podium te kijken. Doordat de tribunes rijden, verandert je gezichtspunt voortdurend, en natuurlijk moet de audiobeschrijver daar rekening mee houden. Bovendien staan de tribunes soms zo opgesteld dat je als toeschouwer letterlijk deel uitmaakt van de actie.

En net als bij andere live-evenementen, worden ook de andere zintuigen niet vergeten in de beschrijvingen. Ik wil niet te veel verklappen voor de mensen die nog naar 40-45 gaan, dus verwijs ik naar twee andere evenement waarvoor we al verschillende keren de live-audiodescriptie hebben verzorgd. Om te beginnen de Gouden Boomstoet in Brugge: https://www.nevero.be/live-audiodescriptie-tijdens-de-gouden-boomstoet/. Tijdens die stoet komt er op een gegeven moment een vuurspuwende draak voorbij, en de geur van de rook is iets wat we op de een of andere manier moeten verduidelijken in de beschrijvingen. En tijdens het Buitenbeenpop-festival gaan er regelmatig confettikanonnen af: https://www.nevero.be/live-audiodescriptie-op-buitenbeenpop/. Ook die info geven we mee in de audiodescriptie zodat de mensen weten waarom ze ineens allerlei slingers over zich heen krijgen…

 

Enthousiaste fans + extra voorstelling

Ook deze keer kregen we na afloop mooie feedback van een enthousiaste AD-gebruiker:

Ik ben vandaag geweest. Zelfs met een kleine technische onderbreking ving Susanne Verberk dit heel goed en rustig op. Alles wat er gebeurde tijdens de onderbreking liet ze ons weten. En zodra het verhaal verder ging, nam ze de draad schitterend op alsof er nooit een onderbreking geweest is. Ook door trager, sneller praten, intonatie, klank, stemgeluid liet ze ons de emotie voelen die al aanwezig was door de sfeer, muziek, geluiden of momentopname tijdens een scène. (…) Dank aan Studio 100, Lesley, Susanne, VeBeS en alle vrijwilligers die hieraan mee hebben gewerkt en zich hebben ingezet om dit mogelijk te maken.

Op 26 mei komt er een volgende voorstelling met audiodescriptie, maar ook deze tribune is al volledig uitverkocht…

 

gepubliceerd op 6 maart 2019

Dertigers met audiodescriptie

Op maandag 7 januari ging de nieuwe Vlaamse fictiereeks Dertigers van start op Eén. Zes weken lang kun je van maandag tot en met donderdag kijken naar het lief en leed van zes vrienden. Wij schreven mee aan de audiodescriptie bij de reeks.

Wat Dertigers zo bijzonder maakt, is dat de VRT ervoor gekozen heeft om alle 24 afleveringen meteen integraal beschikbaar te maken op VRT NU en op het YouTube-kanaal van Eén. Bovendien is de reeks voorzien van audiodescriptie, zodat ook wie blind of slechtziend is niks hoeft te missen. Om de serie nóg toegankelijker te maken, is er een online audiogids waarin je meer te weten komt over de personages, hun woningen, de rolverdeling én het verhaal op zich.

De videoclip bij What A Beautiful Day van de Levellers, de openingstune van de serie

Al na de eerste afleveringen bleek dat de reeks boven verwachtingen scoorde, met uitschieters tot bijna 750.000 kijkers. Het duurde dan ook niet lang voordat de VRT een tweede seizoen bestelde. Het spreekt voor zich dat ze voor de audiobeschrijvingen weer bij ons terechtkunnen.

Ook de audiodescriptie bleek heel erg in de smaak te vallen, niet alleen bij de doelgroep, maar ook bij Wim De Smet, de scenarist en regisseur van de serie, die ons via Twitter het volgende compliment stuurde: “En top gedaan de audiodescriptie. Petje af!”

Alleen merkten we wel dat het werken aan zo’n tv-serie z’n sporen begint na te laten… Zelf heb ik (Susanne) in de periode dat we aan Dertigers werkten een klant Pieter genoemd (naar het personage uit de serie) en Vera’s katten heetten in november en december ineens Hugo en Laura in plaats van Ludo en Lola. Inderdaad, toen waren we met Klem bezig.

gepubliceerd op 11 februari 2019

Spektakelmusical 40-45 met live-audiodescriptie

Op 7 oktober ging de langverwachte musical 40-45 in première. Na het succes van Daens en 14-18 gaat Studio 100 met deze productie nog een stapje verder. Zo is er een uniek concept uitgewerkt met rijdende tribunes en krijgt elke toeschouwer een hoofdtelefoon om de show nog intenser te kunnen ervaren. Bovendien bieden die hoofdtelefoons de mogelijkheid om audiodescriptie toe te voegen voor mensen die blind of slechtziend zijn.

Begin juli waren we een eerste keer te gast bij Studio 100 om het idee voor de audiobeschreven voorstellingen verder uit te werken en een aantal technische zaken te bespreken. VeBeS (de Vereniging van Blinden en Slechtzienden) was ook vanaf het begin betrokken bij het project en zorgt voor de verkoop van de kaarten.

Susanne in de foyer van het Pop-Up Theater in Puurs

Susanne vlak vóór de audiobeschreven voorstelling van 40-45

Op zondag 2 december was de eerste voorstelling van de spektakelmusical 40-45 met audiodescriptie. Zoals bij elk live-evenement zijn er altijd wel wat wijzigingen op het laatste moment, en hier bleek dat een aantal rollen door andere acteurs ingevuld zouden worden tijdens de eerste voorstelling van de dag. Vóór ik (Susanne) naar de zaal ging om onze groep welkom te heten, schreef ik nog gauw de aangepaste namen op voor m’n script (zie foto).

Daarna was het tijd om de regieruimte op te zoeken, waar ik een fijne werkplek had gekregen met een scherm waarop maar liefst vier camera’s het toneel filmden. Echt fijn om met zo’n superprofessioneel team samen te mogen werken!

Achteraf kregen we veel mooie complimentjes, ook van de technische crew die meegeluisterd had. Ook via social media kwamen er enthousiaste reacties van mensen die het spektakel gevolgd hadden, zoals dit bericht: “Waaaaaaaaw merci voor de voorstelling van 40-45 met audiodescriptie!!! (…) Mijn droom om deze musical volledig te beleven, is meer dan vervuld! Nog altijd onder de indruk.” Daar doen we het natuurlijk voor!

Voor herhaling vatbaar

In 2019 komen er nog meer audiobeschreven voorstellingen aan. Hoewel er 200 kaarten per voorstelling zijn, vliegen ze doorgaans binnen enkele dagen de deur uit. Om die reden willen we de plaatsen graag enkel toekennen aan blinde en slechtziende audiodescriptiegebruikers en hun begeleiders. Studenten en andere geïnteresseerden die meer willen leren over audiodescriptie vragen we vriendelijk om deze kaarten niet in te nemen.

Ben je blind of slechtziend en wil je graag een voorstelling van 40-45 bijwonen met audiodescriptie?
Geef ons dan een seintje.

gepubliceerd op 31 december 2018

Hoe eenzaam is de vertaler

Beginnende vertalers schrikken vaak terug voor de eenzaamheid van het beroep. Maar hoe eenzaam is de vertaler nu echt? Ik deel graag mijn ervaring én ik geef je tips om toch nog onder de mensen te komen.

Op dinsdag 17 april was ik te gast aan de Campus Brussel van de KU Leuven, waar ik lesgaf aan de laatstejaarsstudenten van de master vertalen. Tijdens mijn gastcollege gaf ik een inleiding over mediatoegankelijkheid en meer in het bijzonder audiodescriptie. Dit jaar kreeg ik tussendoor veel vragen van de studenten, waardoor we het ook hebben gehad over het vertalen van documentaires, het werk van een stemregisseur en wat fansubs eigenlijk zijn. Een vraag die ik deze keer niet heb gehad, maar die ik soms wel krijg, is of het werken als vertaler/ondertitelaar/audiobeschrijver niet eenzaam is.

Als je in loondienst werkt, valt het met die eenzaamheid meestal wel mee omdat je dan vaak collega’s hebt die je elke dag ziet. Wie overweegt om als freelancer aan de slag te gaan, moet er wel rekening mee houden dat je, als je van thuis uit werkt, vaak alleen bent. Aan de ene kant betekent dat dat je in alle rust en stilte kunt doorwerken, maar aan de andere kant kan het soms ook té rustig worden…

Gelukkig zijn er mogelijkheden genoeg om aan de eenzaamheid te ontsnappen. Zo werk ik zelf een of meer dagen per week in een coworkingplek waar regelmatig activiteiten georganiseerd worden tijdens én na de werkuren. Op die manier kom je makkelijk met andere mensen in contact. Daarnaast zijn er ook online een aantal initiatieven waar je van gedachten kunt wisselen met collega’s. Voor vertalers is bijvoorbeeld de Facebook-groep GentVertaalt een echte aanrader.

Al bij al is het leven als audiovisueel vertaler dus lang niet zo eenzaam als je misschien denkt!

Affiche_tentoonstelling_Fernand_Léger_centraal_station_Brussel

Een affiche voor een tentoonstelling over Fernand Léger in het centraal station in Brussel.

Tijdens mijn wandeling door Brussel voor het gastcollege viel mijn oog op een affiche voor een tentoonstelling over Fernand Léger. De afbeelding kwam mij wel erg bekend voor en dat was niet zo vreemd, want een van de deelnemers aan mijn e-cursus had uitgerekend dat beeld gekozen om te beschrijven voor haar eindopdracht. En zo kwamen twee lesopdrachten ineens heel mooi samen.

gepubliceerd op 8 mei 2018

Vera’s stage bij Nevero

Tussen half februari en half april hadden we een stagiaire in huis. Hieronder beschrijft ze hoe ze haar vertaalstage bij Nevero heeft ervaren.

Als laatstejaarsstudente aan de Vertaalacademie in Maastricht was ik na het maken van honderden vertalingen op zoek naar een stageplek waar ik voor twee maanden nieuwe uitdagingen aan kon gaan. Zo kwam ik terecht bij Nevero. Hier zou een vak waar ik tijdens de opleiding nog niks over geleerd had centraal staan: audiodescriptie voor blinden en slechtzienden. Bovendien kon ik bij Nevero verder bouwen op de specialisatie die ik tijdens de opleiding gekozen had: Ondertitelen. Leuk!

Nu was tijdens de opleiding alleen vertalende ondertiteling van Engels naar Nederlands aan bod gekomen, en ging ik tijdens de stage vooral aan de slag met ondersteunende ondertiteling en ondertiteling voor doven en slechthorenden in het Nederlands. Dat was wel even omschakelen. Vooral de Vlaamse filmpjes waren voor mij als geboren en getogen Nederlandse even wennen. Moest ik die woorden en uitdrukkingen die mij zo onnatuurlijk in de oren klonken nu letterlijk in de ondertiteling zetten? En als er dan nog wat Frans bij kwam kijken werd het voor mij helemaal ingewikkeld. Zo werd er in één video gesproken over een beeldhouwer, waarvan ik de naam niet goed kon verstaan. Voor mij klonk het als Jan Dummeren. Even nagezocht op Google… en nee, dat klopte niet. Vervolgens heb ik gezocht op Vlaamse beeldhouwers met de voornaam ‘Jan’, maar zelfs zo kwam ik er niet uit. Kun je nagaan hoe verbaasd ik was toen stagebegeleider Susanne binnen één minuut de juiste naam had gevonden: Jan Desmarets. Die naam had ik ook voorbij zien komen, maar ik had er niet bij stilgestaan hoe deze naam zou klinken met een Franse uitspraak… Dat was een goede les, want reken maar dat ik nu op een andere manier kijk naar de namen en woorden die ik opzoek.

En dan natuurlijk de audiodescriptie. Wat een leuke, nieuwe manier om met taal bezig te zijn! Omdat je niet gebonden bent aan een brontekst, kun je er een hoop creativiteit in kwijt. Bovendien ben ik heel anders naar series en films gaan kijken. Een regisseur kiest voor bepaalde beelden met een reden. Als ik een stukje opnieuw bekeek om het na te kijken, zag ik weer dingen die me niet eerder waren opgevallen. Denk hierbij aan kleine dingen als een schilderij aan de muur dat in eerste instantie niet opvalt, maar dat wel iets duidelijk maakt in het verhaal. Verder heb ik geleerd om veel synoniemen te gebruiken. Mensen zien, kijken, turen en staren, werpen elkaar een blik toe, nemen elkaar op, enzovoort.

Al met al vond ik de stage erg leuk en leerzaam en wil ik Susanne en haar collega’s graag enorm bedanken voor alle lessen, feedback en hulp de afgelopen twee maanden!

Vera

Kantoor Officenter

Ons kantoor bij Officenter in Maastricht zag er een stuk leger uit toen Vera weg was!

gepubliceerd op 17 april 2018

 

Waarom je mij maar zelden hoort in onze audiodescripties

Een tijdje terug merkte op Twitter iemand op dat ze toch echt een mannenstem hoorde toen ik een voorbeeld tweette van een van onze audiodescripties. Hoe dat komt lees je hierna.

Een fragment uit de film Titanic, met én zonder audiodescriptie

Een tijdje geleden tweette ik de video hierboven om uit te leggen hoe audiodescriptie werkt. Het eerste deel van de video geeft weer hoe een film wordt ervaren door mensen met een visuele handicap. In het tweede deel van de video wordt de film aangevuld met audiodescriptie, waardoor de film toegankelijk wordt voor blinden en slechtzienden. Een oplettende Twitteraar merkte op dat ze toch echt een mannenstem hoorde, en ze vroeg zich af hoe dat kwam.

 

Dat zit zo: in het Nederlandse taalgebied is degene die de audiodescriptie (AD) inspreekt vaak niet dezelfde persoon als de schrijver van het AD-script. Bij aankondigingen over films en tv-programma’s met audiodescriptie wordt altijd vermeld welke stem de beschrijvingen heeft ingelezen, maar vrijwel nooit wie de teksten geschreven heeft. En zo komt het dat veel mensen niet weten dat het schrijven van audiodescriptie een vak apart is. Bij de voorbeeldvideo staat wel netjes mijn naam vermeld en bij de meeste programma’s is er ook tijd genoeg in de aftiteling om onze credits toe te voegen, maar dan moet je natuurlijk wel tot het eind van de beschrijvingen luisteren.

 

Alleen bij live-evenementen zoals audiodescripties in het theater of bij processies is de stem die je hoort meestal wel die van de audiobeschrijver. Meestal, want soms neemt een collega het over als een toneelstuk op verschillende locaties wordt opgevoerd. In dat geval moet die collega natuurlijk wel genoeg tijd krijgen om de audiodescriptie grondig voor te bereiden. Wat er allemaal komt kijken bij de voorbereiding van zo’n live-evenement, lees je in dit blogartikel over het audiobeschrijven van de Gouden Boomstoet in Brugge.

 

gepubliceerd op 29 maart 2018

Winst voor KGOKK bij de West-Vlaamse Erfgoedprijs 2017

Voor onze klant KGOKK (Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk) is 2017 mooi geëindigd, want zij wonnen een West-Vlaamse Erfgoedprijs met een project waarvoor wij een toegankelijke audiogids hebben geschreven.

Een heel mooi project waar we vorig jaar aan hebben meegewerkt was het schrijven van de teksten voor een audiogids over de Kortrijkse Gravenkapel. Deze kapel bevat bijzonder beeldhouwwerk uit de late middeleeuwen, de zogenaamde zwikken. Een zwik is een driehoekige uitsparing boven een spitsboog. De zwikken in de Gravenkapel zijn ongeveer 35 bij 35 bij 55 centimeter groot. De ruimte in de zwikken werd opgevuld met een klein beeldhouwwerkje, dat óók een zwik heet. In totaal zijn er in Kortrijk 51 nissen met elk twee zwikken, dus 102 zwikken in totaal. Van vijf van die zwikken is een 3D-model gemaakt, dat op ooghoogte te bezichtigen is in de kapel. De originelen bevinden zich immers zo’n vier meter boven de grond.

Een van de zwikken in de Gravenkapel in Kortrijk

Een voorbeeld van een hybride figuur (half mens – half dier) in een zwik. Het gaat om een bisschop met vleermuisvleugels.

In opdracht van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk vzw schreven wij de teksten voor een aangepaste audiogids, zodat mensen die blind of slechtziend zijn, maar ook anderen, kennis kunnen maken met deze zwikken en hun ontstaansgeschiedenis. Daarnaast leggen we uit hoe je je door de ruimte kunt bewegen en waar de staanders met de 3D-modellen zich bevinden. Vervolgens geven we de nodige uitleg voor het aftasten van de modellen.

Al deze inspanningen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk (afgekort KGOKK) zijn niet voor niets geweest, want ze werden Premiewinnaar Erfgoedprijs Publiekswerking 2017 voor hun laatste uitgave over de zwikken in de Onze-Lieve-Vrouwekerk ‘Klein Beeldhouwwerk in de Late Middeleeuwen’ van prof. em. dr. Vic Nachtergaele en Ronald Van Belle.

In de video hierboven krijg je meer informatie over de Kortrijkse Gravenkapel en de zwikken. Daarnaast zie je hoe de audiogids werkt bij het aftasten van de 3D-modellen van de beeldjes. De teksten van de audiogids zijn van onze hand.

gepubliceerd op 6 februari 2018

Het Tweede Gelaat met audiodescriptie

Regisseur Jan Verheyen heeft met Het Tweede Gelaat een blockbuster van formaat gemaakt. Na een sterk openingsweekend, waarin zo’n 30.000 mensen de film gingen bekijken, stond de teller drie weken later al op 140.000 bezoekers. En dan moet de eindejaarsperiode, waarin traditioneel veel mensen naar de bioscoop gaan, nog beginnen.

De trailer van de Vlaamse film Het Tweede Gelaat

Ook voor blinde en slechtziende filmliefhebbers

Bij die filmliefhebbers zitten vast heel wat blinde en slechtziende mensen, want de film is al sinds de release met audiodescriptie te bekijken. Via social media zijn er ook heel wat complimentjes over de beschrijvingen verspreid, zoals deze: “Ik ben vanmiddag naar de film Het Tweede Gelaat gaan kijken met ondersteuning van Earcatch. De audiodescriptie was geweldig. Tip: op sommige momenten is er veel actie en dus ook veel lawaai. Zorg dus dat het volume van je iPhone of iPod luid genoeg staat zodat je niets mist van de audiodescriptie” en “Een topfilm met ook een zeer duidelijke en volledige AD via de app Earcatch! (…) Ter info: de cinemafilm Cargo is ook een aanrader”.

Het doet ons natuurlijk veel plezier dat Het Tweede Gelaat met audiodescriptie zo in de smaak valt bij de doelgroep!

gepubliceerd op 16 december 2017