Audiovisuele vertaling – Audiodescriptie | Nevero

Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Vertalende ondertiteling voor doven en slechthorenden

Een van de minder bekende vormen van ondertiteling waarin wij gespecialiseerd zijn is vertalende ondertiteling voor doven en slechthorenden.

Een voorbeeld hiervan is het Gelijke Kansen in Vlaanderen-project van de Vlaamse overheid. In het kader van dit project liet de overheid een video maken met de toepasselijke naam Gender4Dummies. Het filmpje is een compilatie van o.a. reclamespotjes en fragmenten uit documentaires waarin wordt stilgestaan bij het verschil tussen man en vrouw.

Aangezien alle fragmentjes in het Engels zijn, werd ervoor gekozen om het volledige filmpje te ondertitelen in het Nederlands. Om het filmpje ook voor dove en slechthorende kijkers toegankelijk te maken, hebben we, naast de vertaling van de dialogen en de teksten in beeld ook waar nodig toegevoegd wie er aan het woord is (sprekeridentidicaties), welke muziek er te horen is én welke belangrijke achtergrondgeluiden er zijn.

gepubliceerd op 15 juli 2016

Vertalen en ondertitelen voor Stichting tegen Kanker

Mensen denken vaak dat je als ondertitelaar alleen films en tv-series vertaalt, maar in de praktijk doen we heel veel andere dingen. Zo ondertitelen we voor onze klant Clickable Video interviews met artsen die onderzoek doen naar kanker. Geen gemakkelijke materie, zeker niet als je weet dat we deze video’s puur op gehoor vertalen, dus zonder uitgeschreven tekst van de interviews.

Interview met dr. Christos Sotiriou over borstkanker, een video die we eerder deze maand hebben vertaald en ondertiteld

Vóór de ondertitels in het beeld worden gebrand, worden de vertalingen altijd nog eens gecontroleerd door de eindklant, Stichting tegen Kanker. Daarbij wordt er extra aandacht besteed aan de medische terminologie. Tegelijkertijd mogen we de technische beperkingen van het ondertitelen niet uit het oog verliezen. Uiteindelijk hebben we maar een à twee regels van ongeveer 40 karakters inclusief spaties en de ondertitels mogen ook niet te snel voorbij geflitst komen.

Over deze en andere uitdagingen die bij het vertalen en ondertitelen van deze video’s komen kijken, heb ik een paar maanden geleden een Engelstalig artikel geschreven voor OTTIAQ, een vertalersvereniging uit Canada.

gepubliceerd op 23 juni 2016

Hoe word ik ondertitelaar? (vervolg)

Vorige maand schreef ik het artikel ‘Hoe word ik ondertitelaar?’ naar aanleiding van een vraag van een aspirant-ondertitelaar in een Facebookgroep voor vertalers. Sinds de publicatie van dat artikel is de eerste stage-aanvraag binnengekomen voor januari-februari 2017. Aangezien ook die studente droomt van een carrière als audiovisueel vertaler en een stage een erg goede manier is om in de sector aan de slag te gaan, leek het mij een mooie aanleiding om een vervolgartikel te schrijven.

Hoewel de stageperiode nog erg ver weg is (wij bieden geen zomerstages aan), kan ik wel alvast een aantal tips geven voor studenten die op zoek zijn naar een stageplaats. Om te beginnen bieden wij geen ‘stukjesstages’ aan. Een student die bij ons stage wil lopen, moet zich dus minstens vier opeenvolgende weken vrij kunnen maken. Gelukkig houden sommige universiteiten hier rekening mee door lesvrije periodes in te lassen.

Daarnaast hechten wij veel belang aan een goede talencombinatie. De studente die mij onlangs mailde, bleek geen Engels te studeren. Maar zonder Engels als vreemde taal is de kans op werk als je je wilt specialiseren in vertalend ondertitelen bijzonder klein. Daarentegen is vertaler Frans > Nederlands al jaren een knelpuntberoep op de Brusselse arbeidsmarkt. Dat wil zeggen dat vacatures heel moeilijk ingevuld worden, ook in tijden van werkloosheid. En hoewel je het misschien niet zou verwachten, is ook voor ondertiteling Frans een belangrijke brontaal.

Om die redenen begeleid ik alleen nog stagiairs die Engels én Frans studeren met Nederlands als moedertaal. Collega PGVR, die dit academiejaar een stagiair(e) zocht en met wie ik mijn kantoorruimte deel, stelt alleen Frans als volwaardige vreemde taal verplicht (dus niet als derde taal) met een zeer grote voorkeur voor Engels als tweede vreemde taal.

Affiche van de film Sint, die we hebben ondertiteld voor doven en slechthorenden

Affiche van de film Sint, die we hebben ondertiteld voor doven en slechthorenden

Meer weten? Op www.pgvr.be vind je de stage-oproep die we vorig jaar hebben verspreid onder de universiteiten waar we mee samenwerken. We zijn er nog niet uit of we dit jaar een audiovisuele stage aanbieden bij Nevero of dat we weer een vertaal- en revisiestage aanbieden bij PGVR zoals we het afgelopen academiejaar gedaan hebben. Het feit blijft dat de vraag naar vertalers van zakelijke teksten veel groter is dan de vraag naar audiovisuele vertalers en daar spelen we graag op in.

gepubliceerd op 14 juni 2016

Eerste editie online audiodescriptiecursus afgerond

Deze week is de eerste editie van onze online audiodescriptiecursus afgerond.

Hoewel de cursus ‘Gidsen voor blinde en slechtziende mensen’ heet en het voornamelijk gaat om het audiobeschrijven van diverse kunstwerken, bleken uiteindelijk lang niet alle deelnemers als gids werkzaam te zijn. Zo zat er ook iemand bij die met kunst bezig is en iemand die bij een organisatie voor blinden en slechtzienden werkt.

Wat voor mij als lesgever erg leuk was, was dat de cursisten heel verschillende werken hadden gekozen voor hun eindopdracht. Om te beoordelen of ze de stof goed begrepen hadden, zaten er verschillende praktische oefeningen in de cursus en als laatste taak mochten ze zelf een kunstwerk uitkiezen om een beschrijving van te maken. Vervolgens kregen ze van mij persoonlijke feedback bij hun audiodescriptie. Van Hollandse meesters uit de 17de eeuw tot hedendaagse streetartists in New York: de werken die mijn e-cursisten bespraken waren stuk voor stuk erg goed gekozen. En zelf heb ik er ook nog wat van opgestoken.

Wat mij ook opviel, was dat de helft van de deelnemers uit Nederland bleek te komen. De afgelopen jaren heb ik de workshops waar deze cursus op gebaseerd is verschillende keren in Vlaanderen en in Brussel gegeven, maar het is fijn om te merken dat er ook veel Nederlandse interesse is voor dergelijke trainingen. Ik ben dan ook heel benieuwd hoe de cursisten het geleerde in praktijk gaan brengen!

Een jongeman luistert via een koptelefoon naar de audiobeschrijvingen van een metalen kunstwerk dat hij aftast

Een jongeman luistert via een koptelefoon naar de audiobeschrijvingen van een metalen kunstwerk dat hij aftast

Tot slot een paar complimentjes die ik na afloop van de cursus heb gekregen:

“Ik wilde je laten weten dat ik de e-cursus echt heel interessant vond en heel leuk om te doen.” P. uit Antwerpen

“Ik heb er veel van opgestoken en verwacht hier in de toekomst zeker profijt van te hebben. Ook je tips vond ik erg fijn om te lezen en erg bruikbaar.” E. uit Delft

Heb je ook zin om mee te doen? Over een paar maanden gaat de e-cursus opnieuw van start. Stuur me een mailtje of vul het contactformulier in en dan hou ik je op de hoogte!

gepubliceerd op 2 juni 2016

Provincie Limburg en Earcatch vallen in de prijzen

Deze week hebben twee projecten waaraan wij hebben meegewerkt een award gewonnen. Tijd dus om ze ook hier in het zonnetje te zetten.

Eerst was de provincie Limburg aan de beurt. Afgelopen weekend wonnen zij in Griekenland de ‘Best Achievement Award’ tijdens de uitreiking van de Heritage in Motion Awards. Dit is een jaarlijkse wedstrijd voor makers en gebruikers van films, games, apps en websites waarin Europa’s culturele en natuurlijke erfgoed centraal staat. De provincie viel in de prijzen met het project ‘Limburg 1914-1918 – Kleine verhalen in een Groote Oorlog’.

Vorig jaar rond deze tijd hebben wij in het kader van dat project een audiobeschreven rondleiding verzorgd langs 44 betonnen helmen. Daarnaast waren wij verantwoordelijk voor de audiodescriptie bij de tentoonstellingsfilm van het project. Meer over onze audiobeschrijvingen voor Limburg 1914-1918 lees je in dit blogartikel. Voor meer info over de Heritage in Motion Awards kun je terecht op de website van de organisatie.

Audiobeschreven rondleiding langs 44 betonnen helmen in Bokrijk

Audiobeschreven rondleiding langs 44 betonnen helmen in Bokrijk

Het tweede project dat in de prijzen viel was de audiodescriptie-app Earcatch. Op 26 mei won de app een DIA (Dutch Interactive Award) in de categorie ‘Disruptor’. Volgens de jury is Earcatch “een oplossing die geen aanpassing vereist van consument of producent en die voor alle betrokkenen bijdraagt aan een iets betere wereld”. Verder noemde de jury het “een case met mondiale potentie.” Mooie woorden, dus.

Earcatch biedt via een smartphone-app audiodescriptie aan bij films en tv-programma’s. Op die manier zijn ze beter toegankelijk voor mensen met een visuele beperking. Een groot deel van de audiodescriptie-teksten in het Earcatch-aanbod is van onze hand.

gepubliceerd op 27 mei 2016

Hoe word ik ondertitelaar?

Vorige week werd in een Facebookgroep voor vertalers de vraag gesteld wat je moet doen als je als ondertitelaar aan de slag wilt. Aangezien er binnenkort weer heel wat vertalers afstuderen die ongetwijfeld graag willen gaan ondertitelen, geef ik deze week wat tips voor aspirant-ondertitelaars.

Een van de redenen dat de vraagsteller interesse had in ondertiteling, was omdat het haar een leuke uitdaging leek om beknopt te vertalen. Dat is ook een van de dingen die ik zelf zo fijn vind aan mijn werk, maar veel mensen beseffen niet hoeveel je moet schrappen om tot een goede ondertitelvertaling te komen. Het is niet uitzonderlijk dat we de helft of zelfs meer van wat er gezegd wordt moeten weglaten in de vertaling omdat de kijker anders niet genoeg tijd heeft om het allemaal te lezen.

Daarnaast wordt vaak onderschat hoe technisch het werk is en dan met name het ‘spotten’ of ‘timen’ van de ondertitels. Daarbij bepaalt de ondertitelaar tot op 1/25e van een seconde nauwkeurig wanneer een ondertitel in beeld komt en wanneer de ondertitel weer moet verdwijnen. We houden daarbij rekening met de leesbaarheid van de vertaling (ook wel ‘leessnelheid’ genoemd), maar ook met scènewissels en dergelijke. Dit is iets wat in de traditionele vertaalopleidingen in mijn ogen onvoldoende aan bod komt, dus extra begeleiding van een ervaren ondertitelaar is geen overbodige luxe.

Vervolgens werd de vraag gesteld of je bepaalde software nodig hebt en zo ja, welke dan. Nu is professionele ondertitelapparatuur niet goedkoop (reken op minstens 1.500 euro voor een licentie), maar soms is het mogelijk om software te leasen (dat kan vanaf ongeveer 300 euro per jaar). Toen ik met ondertitelen begon kon ik de eerste weken ter plaatse werken bij een klant, zodat ik niet meteen hoefde te investeren. Ik heb zelf wel eens software in bruikleen gegeven toen ik een nieuwe collega aan het opleiden was, maar vroeg of laat moet je als freelancer toch bereid zijn om te investeren.

Eindtitel VRT

De aftiteling van een tv-programma met de eindtitel ‘vertaling: Susanne Verberk’

De beste manier om als ondertitelaar te beginnen is dan ook door te proberen om bij een serieus ondertitelbedrijf een test af te leggen. Als je voor zo’n test slaagt, dan zal het bureau investeren in je verdere opleiding en begeleiding. Tegelijkertijd zijn er niet veel vacatures, dus de kans dat je meteen ergens een test kunt gaan doen is vrij klein. In de tussentijd kun je proberen om zelf wat te oefenen met freeware om zo ervaring op te doen, maar het risico bestaat dat je jezelf verkeerde dingen aanleert.

Wat je ook kunt doen is bijvoorbeeld TED Talks vertalen. Daarbij krijg je de oorspronkelijke taalversie als basis zodat je ‘alleen nog maar’ een beknopte vertaling hoeft te maken. Nu is dat niet hetzelfde als professioneel ondertitelen, maar enkele basisregels pik je zo wel op. Bovendien heeft TED een systeem waarbij je werk altijd wordt nagekeken en je feedback krijgt. Meer informatie vind je op de TED-website.

Tot slot iets wat ik afraad en dat is om meteen te investeren in software als je nog geen ondertitelklanten of ervaring als ondertitelaar hebt. De software is nl. niet goedkoop (tenzij je voor een huurcontract kiest), dus ik zou zeker wachten tot je minstens één klant hebt voor je de investering doet. Bovendien zou je niet de eerste zijn die dolenthousiast begint om na een paar opdrachten vast te stellen dat het gepuzzel en de technische beperkingen echt niks voor jou zijn. Bezint eer ge begint is hier dus wel toepasselijk.

gepubliceerd op 19 mei 2016

 

Heilig Bloedprocessie 2016 met audiodescriptie

Op donderdag 5 mei trok de Heilig Bloedprocessie opnieuw door de straten van Brugge. Het zou een topeditie worden, met maar liefst 60.000 toeschouwers. Ook dit jaar bood de Stad Brugge blinde en slechtziende bezoekers de mogelijkheid om de processie te volgen met live-audiodescriptie. Aangezien de processie van vorig jaar vanwege het slechte weer afgelast werd, kon wie toen een kaartje had voor de audiodescriptie, dat inruilen.

De processie kreeg heel wat media-aandacht. Zo had het VTM Nieuws er een item over, en ook het Journaal ontbrak natuurlijk niet. Daarnaast berichtten heel wat kranten over deze zeer geslaagde editie.

Aangezien we zo veel mooie foto’s hadden van het evenement, heb ik er eens geen nieuwe Facebook-omslagfoto van gemaakt, maar een video, die je hieronder kunt bekijken:

Videoverslag Heilig Bloedprocessie met audiodescriptie (Brugge, 5 mei 2016) from Susanne Verberk on Vimeo.

Na afloop van het evenement hadden we nog een korte nabespreking met de organisatie van de Stad Brugge. Daar kregen we te horen dat er vanaf nu elk even jaar audiodescriptie zal worden aangeboden. De eerstvolgende keer wordt dus 10 mei 2018, want de Heilig Bloedprocessie vindt altijd plaats op Hemelvaart.

gepubliceerd op 12 mei 2016

Presentatie op het Unlimited! Symposium

Op vrijdag 29 april werd in Antwerpen de eerste editie van het internationale Unlimited! Symposium gehouden. Nevero was een van de twee hoofdsponsors van het evenement, en het was de bedoeling dat we met twee personen aanwezig zouden zijn, maar ook de jongste aanwinst in het team was geïnteresseerd, dus waren we met z’n drieën present.

Het was een goed gevulde dag met presentaties van verschillende sprekers uit binnen- en buitenland. Het overkoepelende thema was de toegankelijkheid van live-evenementen en er waren panels over onderwerpen als audiodescriptie voor theater- en balletvoorstellingen, en over toegankelijkheid voor doven en slechthorenden door middel van ondertiteling en gebarentaal.

In het laatste panel gaf ik zelf een presentatie over onze audiobeschrijvingen voor het Buitenbeenpop-festival. Die presentatie was deels gebaseerd op dit artikel, dat ik in september 2015 schreef. Na mijn presentatie kreeg ik al verschillende vragen uit de zaal en de week na het symposium kwamen er nog een aantal reacties per mail. Een daarvan was van de organisatie van een Pools festival dat, net als Buitenbeenpop, zo toegankelijk mogelijk is opgezet. Ze stuurden me ook de link naar een YouTube-video over hun festival en de gelijkenissen zijn inderdaad frappant. Zo dragen hun audiobeschrijvers vrijwel hetzelfde felrode T-shirt als wij vorig jaar van de organisatie van Buitenbeenpop hebben gekregen…

Foto naamkaartje en congresmap Unlimited! Symposium

Foto naamkaartje en congresmap Unlimited! Symposium

Uiteraard is zo’n symposium ook een ideale gelegenheid om te netwerken en om kennis te maken met collega’s uit andere landen. Vooral dat laatste sprak mijn medewerkers aan, net zoals het feit dat ze heel wat vragen kregen van laatstejaarsstudenten die staan te popelen om in de sector aan de slag te gaan. Voor mezelf was het dan weer een leuk weerzien met een aantal mensen die ik de afgelopen jaren op diverse internationale congressen heb leren kennen én met een aantal bekenden uit de Vlaamse audiodescriptiewereld.

gepubliceerd op 10 mei 2016

Live-audiodescriptie tijdens het MOOOV filmfestival (2)

Eerder schreef ik al dat wij op zaterdag 23 april de Tunesische film As I Open My Eyes live zouden beschrijven voor een groep blinde en slechtziende filmliefhebbers tijdens het MOOOV filmfestival. Ik schreef toen ook dat het de tweede keer zou zijn dat het festival een anderstalige film toegankelijk zou maken door middel van live-audiodescriptie, maar uiteindelijk besloot de organisatie om ook op vrijdag 15 april een film te laten beschrijven. Die beschrijvingen werden verzorgd door mijn collega en medewerkster Priscilla.

Afgelopen zaterdag was ik zelf dan aan de beurt voor ‘mijn’ film. Zo’n twee uur voor de voorstelling van start ging, waren mijn collega Pascal en ik al ter plaatse om de planning en een aantal praktische zaken nog eens door te nemen met de mensen van de organisatie. Daarna was het tijd voor de technische tests. Bij een live-audiodescriptie is het erg belangrijk dat de beschrijver een goede plek krijgt met zicht op het evenement (in dit geval dus het filmscherm), maar dat we tegelijkertijd de rest van het publiek niet te veel storen. Daarnaast moeten we er natuurlijk voor zorgen dat de gebruikers de beschrijvingen goed kunnen horen, dus testten we onder andere uit of mijn microfoon niet te veel van het filmgeluid oppikte (wat gelukkig niet het geval was) en of de ontvangst van de koptelefoons die we zouden uitdelen overal voldeed.

Filmbeschrijfster Susanne Verberk tijdens de soundcheck van As I Open My Eyes

Filmbeschrijfster Susanne Verberk tijdens de soundcheck van de film As I Open My Eyes

Toen dat erop zat, namen we nog een laatste keer het verloop van die avond door. Intussen waren de eerste blinde en slechtziende filmliefhebbers al gearriveerd. Nadat we met hen de werking van de ontvangers en koptelefoons hadden doorgenomen, was het tijd voor mijn korte inleiding bij het evenement en de beschrijvingen. Ik geef altijd zo’n inleiding omdat het een ideale manier is om te testen of de apparatuur bij iedereen goed werkt.

Daarna kon de zaal open voor de rest van het publiek. Toen iedereen z’n plaatsje had gevonden, was er eerst een algemene inleiding bij de film door de voorzitter van de onlangs opgerichte jeugdfilmclub van Roeselare. Vervolgens vertelde Ria Decoopman van de vzw Zicht op Cultuur iets over het belang van audiodescriptie (AD) bij anderstalige films en tot slot mocht ik nog iets vertellen over wie ik was en wat ik precies kwam doen.

Na afloop van de film werd er nagepraat bij een drankje. Uiteraard was ik heel benieuwd hoe de AD-gebruikers de film ervaren hadden. De reacties waren erg positief, zowel van de blinde/slechtziende bezoekers als van de zienden die mee hadden geluisterd. Eén man gaf me zelfs een handkus om me te bedanken!

De vraag die mij het meest gesteld werd was of het niet heel veel tijd kost om zo’n filmvertelling voor te bereiden. Op die vraag kon ik alleen maar bevestigend antwoorden. In totaal ben ik meer dan 35 uur bezig geweest om deze filmvoorstelling uit te werken. Maar het was het zeker waard!

gepubliceerd op 28 april 2016

Engelstalig artikel over ons ondertitelwerk in Circuit

Een paar maanden geleden kreeg ik een voorstel uit Canada. De Ordre des traducteurs, terminologues et interprètes agréés du Québec (OTTIAQ) vroeg of ik wilde meewerken aan het volgende nummer van Circuit, hun magazine over taal en vertalen. Het nummer van dit kwartaal staat nl. in het teken van audiovisuele vertaling, dus schreef ik een Engels artikel over het ondertitelen van bedrijfsfilms. Het artikel staat sinds vorige week online en heeft als titel ‘More than Words: Interlingual Subtitling in a Bilingual Country – Translating and Subtitling Corporate Videos’.

In het artikel schrijf ik over het vertaal- en ondertitelwerk dat we doen voor onze klant Clickable Video. Het gaat hierbij om Nederlands of Frans gesproken video’s die we in de andere taal vertalen zodat de eindklant, Stichting tegen Kanker, van elke video een volledig tweetalige versie heeft (nl. ofwel een Frans gesproken video met Nederlandse ondertitels ofwel een Nederlands gesproken video met Franse ondertitels).

Screenshot van een van de video’s die ik in het artikel bespreek

Screenshot van een van de video’s die ik in het artikel bespreek

Naast wat algemene achtergrondinformatie en een beknopte uitleg over de technische aspecten die bij het ondertitelen komen kijken, sta ik in het artikel ook stil bij een aantal zaken die het vertalen van bedrijfsvideo’s net iets anders maken dan het vertalen van bijvoorbeeld een tv-programma. Het volledige artikel is online te lezen via deze link: http://www.circuitmagazine.org/dossier-130/more-than-words.

Circuit is al twee keer uitgeroepen tot beste tijdschrift door de International Federation of Translators (Internationale Vereniging voor Vertalers). Het was dan ook een hele eer om voor dit toonaangevende blad te schrijven.

gepubliceerd op 21 april 2016