Audiovisuele vertaling – Audiodescriptie | Nevero

Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Naar het theater met audiodescriptie via een app of tablet. Goed idee of…?

Op 5 maart kon je op Shownieuws een item bekijken over de musical Anastasia, die als allereerste theatervoorstelling audiodescriptie krijgt via de Earcatch-app.

Diezelfde week bleek dat ook Vlaanderen niet stilzit wat toegankelijkheid bij theatervoorstellingen betreft toen NTGent zijn theatertabletproject voorstelde. Met die tablet kunnen mensen die doof of slechthorend zijn theatervoorstellingen volgen in Vlaamse gebarentaal of met boventiteling. Wie blind of slechtziend is, kan de vooraf opgenomen audiodescriptie beluisteren.

Bij het project van NTGent zijn wij niet betrokken (zij werken samen met studenten voor de audiodescriptie), maar Earcatch doet wel een beroep op professionals. Aan hun theater-audiodescriptieproject hebben wij wel meegewerkt – maar niet aan Anastasia. Daarnaast verzorgen wij ook live-audiodescripties bij o.a. musicals, denk maar aan de Studio 100-musical 40-45.

De opvallende gevel van het Ohio Theatre met grote letters om optredens aan te kondigen en sfeervolle verlichting boven de ingang

De gevel van het Ohio Theatre uit 1928 
(een foto van David Mark via Pixabay)

Op Facebook liet ik al weten dat ik heel benieuwd ben hoe de ervaringen zullen zijn met de app en de tablet. Op de pagina van Earcatch kwamen al snel reacties van audiodescriptiegebruikers. Zo merkte iemand op dat theater live is en via de app kun je niet improviseren, dus hoe vang je kleine foutjes op van de acteurs of grotere technische problemen? Een live-beschrijver is natuurlijk ter plaatse en kan daarop inspelen.

Nog iemand merkte op dat je bij een live-beschrijving vooraf een inleiding krijgt die vaak gecombineerd wordt met een voeltour over het toneel en/of een korte kennismaking met de acteurs, zodat je als blinde/slechtziende al bekend bent met hun stemmen. Earcatch beloofde ook daar een oplossing voor te hebben. In een ander blogartikel heb ik al een tipje van die sluier opgelicht, trouwens.

Maar de belangrijkste vraag is hoe de gebruikers het zullen ervaren

Het blijft tenslotte een vooraf opgenomen audiodescriptie bij een live-evenement. Ik kan me voorstellen dat mensen dat live-aspect van de beschrijvingen zullen missen. Van de andere kant kun je met de app naar een voorstelling gaan wanneer je maar wil en hoef je niet te wachten tot er een audiobeschreven voorstelling geprogrammeerd wordt.

Op 7 maart stond er een groot artikel over de theatertablet van NTGent in De Morgen en daar las ik dit: “(…) merkt ook wel enkele kinderziekten op. Sommige scènes bleken deze voorstelling sneller gespeeld dan tijdens de repetities, waardoor de ondersteuning op de tablet soms abrupt stopte en overging naar een volgend deel. De keerzijde van de scène-per-scène-oplossing.”

Dat zit zo: de audiodescriptie (en ook de video van de tolk gebarentaal) is niet één groot audiobestand (of videobestand van de tolk) dat tegelijk met de voorstelling wordt opgestart, maar een geheel van korte opnames die een voor een worden afgespeeld. Theater is immers live, wat betekent dat elke voorstelling net iets anders is.

Een van de belangrijkste dingen waar je als live-beschrijver rekening mee moet houden is dat, naarmate een voorstelling langer loopt, de acteurs beter op elkaar ingespeeld raken en ze steeds sneller spelen. Nu is ‘snel’ relatief: het is niet zo dat ze een stuk van anderhalf uur ineens in een uurtje afwerken. Maar waar je bij de eerste voorstellingen misschien twee seconden pauze had tussen twee dialogen, wordt dat er na een tijdje anderhalve seconde of nog maar net een seconde. En in een seconde kun je veel minder zeggen dan in twee seconden natuurlijk.

Het lijkt er dus op dat er nu al een verschil is tussen de repetities, waar de vooraf opgenomen audiodescriptie en vertolking in Vlaamse gebarentaal op gebaseerd zijn, en de voorstelling zoals die gespeeld werd. Mij verbaast dat niet, en ik ben benieuwd hoe ze het gaan oplossen. Wordt vervolgd dus!

gepubliceerd op 18 maart 2020

Hoe schrijf je een audiogids bij een tv-serie?

Op mijn blog kun je regelmatig lezen over de audiogidsen die we schrijven voor museums, maar wist je dat we ook audiogidsen voor tv schrijven? Hier leg ik je uit hoe dat in z’n werk gaat.

Om te beginnen, wat is dat eigenlijk, een audiogids of audioguide? In een museum is dat een gesproken tekst die je begeleidt bij je bezoek. Meestal kun je die tekst beluisteren via een speciaal toestel dat je in het museum kun huren (en soms zelfs gratis kunt lenen). Er zijn ook audiotours die je via je smartphone kunt afspelen.

Wij schrijven vooral teksten voor audiogidsen die gericht zijn op blinde en slechtziende museumbezoekers. Daarin krijg je niet alleen algemene achtergrondinformatie bij kunstwerken. Je hoort ook hoe het werk eruitziet en, indien er tastbaar materiaal is zoals een voelplaat, vertellen we je hoe je dat het best kunt gebruiken.

Bij een tv-serie werkt het anders. Daar gaat het om een gesproken inleiding bij een reeks waarin je kennismaakt met de belangrijkste personages en locaties. Audiogidsen bij tv-series worden speciaal gemaakt voor blinde en slechtziende kijkers als aanvulling op de audiodescriptie. In de audiodescriptie geven we de belangrijkste info mee die je nodig hebt om de serie te volgen, maar voor extra beschrijvingen en achtergrondinfo is doorgaans maar heel weinig plaats. In een audiogids kun je die aanvullende informatie wél kwijt.

Susanne springt een gat in de lucht op het strand van Oostende

Een enthousiaste Susanne die een gat in de lucht springt op het strand van Oostende op een gure februaridag. Niet zomaar een februaridag, maar 02-02-2020, wat een wereldwijde palindroomdag was (ook in de VS, waar ze de maand vóór de dag zetten). Het was ook de 33ste dag van het jaar en aangezien het een schrikkeljaar is, waren er nog 333 dagen te gaan. En oh ja, ik werd die dag 44 jaar…

Welke informatie geef je in een audiogids bij een tv-serie?

Het belangrijkste is dat je beschrijft hoe de personages en de belangrijkste locaties uit de reeks eruitzien. Onlangs hebben we de audiogids voor Dertigers een update gegeven. Daarin beschrijven we onder andere het uiterlijk van nieuwe personages uit de reeks. De bestaande personages zijn immers al beschreven in de audiogids van seizoen 1, waar we uiteraard naar verwijzen in de nieuwe gids. Ook leggen we kort uit wat de relatie is tussen de personages en welke evoluties er zijn bij oude bekenden uit de reeks.

Ook de locaties zijn belangrijk. In seizoen 2 van Dertigers zijn sommige personages verhuisd. In de audiogids vertellen we hoe die nieuwe woningen eruitzien en hoe ze zijn ingedeeld. Veel scènes in de reeks spelen zich binnenshuis af, dus dan kan het handig zijn om te weten dat de slaapkamer van Pieter en Saartje en die van Lucas uitkomt op de tuin én dat je beide slaapkamers bereikt via de keuken.

Om de audiogids wat levendiger te maken voegen we quotes toe uit de serie. Die quotes helpen de kijker ook om belangrijke stemmen te herkennen.

Een goede quote moet aan een aantal voorwaarden voldoen: zo mag het fragment niet te lang zijn, maar ook niet te kort. Bovendien moet het om een zinvol stukje dialoog gaan. Er mag geen luide muziek op de achtergrond spelen en je mag alleen de stemmen horen die je wilt illustreren. Groepsscènes zijn daarom minder geschikt om quotes uit te selecteren. En tot slot: uiteraard mogen quotes geen spoilers bevatten!

Het belangrijkste is misschien wel dat je heel beknopt moet blijven in je audiogids. Een personage of woning moet in hooguit enkele minuten kort en kernachtig beschreven worden. Op dat vlak is er geen verschil met een audiogids voor een museum of tentoonstelling, want ook daar schets je in een paar minuten hoe een kunstwerk eruitziet.

Hoewel audiogidsen dus een grote hulp zijn om een tv-serie nóg beter te kunnen volgen, biedt enkel de VRT ze aan. De audiogids bij Dertigers kun je nog tot 14 maart beluisteren op VRT NU.

gepubliceerd op 28 februari 2020

 

Ghost Tropic

Een heel bijzondere film die we het afgelopen jaar hebben beschreven was Ghost Tropic van regisseur Bas Devos.

Het verhaal is eenvoudig: schoonmaakster Khadija valt na een lange werkdag in slaap op de metro en mist haar halte. Er zit niets anders op dan te voet naar huis te gaan, dwars door Brussel. Wat volgt is volgens de recensie op bruzz.be “een film die gloeit ondanks de winterkou”.

Twee vrouwen met paraplu's staan op de Grote Markt. De gebouwen achter hen baden in het licht.

De Grote Markt in Brussel op een regenachtige avond – geen beeld uit Ghost Tropic, maar een eigen foto

Heel lang geleden, toen ik in Brussel studeerde, heb ik bijna hetzelfde meegemaakt als Khadija in de film! Alleen was ik niet in slaap gevallen, maar ben ik ooit ’s nachts in Simonis gestrand omdat er geen metro’s meer reden. Ik ben toen helemaal naar mijn kot (B) / kamer (NL) in Schaarbeek gewandeld, midden in de nacht.

De trailer van Ghost Tropic, met Nederlandse ondertitels

Opvallend aan de film is het trage tempo waarin alles zich afspeelt, of zoals deze recensent het beschrijft: “De eerste vijf minuten gebeurt er niets meer dan het duister dat invalt. Er wordt ons meteen duidelijk gemaakt dat Ghost Tropic zijn tijd zal nemen.”

Wij hebben de audiodescriptie geschreven bij deze poëtische film én de stemregie gedaan bij de audiodescriptie-opnames. Meestal is het puzzelen om met een paar goed gekozen woorden een scène te typeren tussen de dialogen, dus je zou denken dat een film zoals Ghost Tropic waarin weinig gepraat wordt, ‘makkelijk’ te beschrijven is. Maar behalve de dialogen heb je ook nog muziek en achtergrondgeluiden die een deel van het verhaal vertellen. En het is sowieso niet de bedoeling dat de audiodescriptie-stem de hele film vol zit te kletsen.

Benieuwd hoe we dat aangepakt hebben? Ghost Tropic is nog tot het eind van de maand te zien in verschillende bioscopen.

gepubliceerd op 29 januari 2020

 

547 webvideo’s in 2019 (en nog wat meer…)

In onze nieuwsbrief van november 2019 kon je lezen dat we de afgelopen jaren al voor duizenden webvideo’s ondertitels voor doven en slechthorenden hebben gemaakt. Dat ene zinnetje zette mij aan het denken: om hoeveel webvideo’s zou het eigenlijk gaan na al die tijd? Een jaar of tien geleden, zo rond 2009, heb ik mijn eerste video’s ondertiteld die niet voor film of tv, maar specifiek voor het internet bestemd waren. Een jaar later had ik met onder andere de werkgeversorganisatie Agoria en zelfstandigenvereniging UNIZO de eerste klanten die op regelmatige basis hun webvideo’s door ons lieten ondertitelen, waarbij UNIZO specifiek om ondertitels voor doven en slechthorenden vroeg. Sindsdien is het aantal bedrijven en organisaties waarvoor we ondertitelen alleen maar toegenomen.

Een van de vele webvideo’s die we de afgelopen jaren hebben ondertiteld voor onze klant Klasse.

Toen de nieuwsbrief voor december de deur uitging (op 19/12/2019) stond de teller op 547 afzonderlijke webvideo’s voor het afgelopen jaar. Intussen zijn er weer wat video’s bij gekomen, onder andere een testimonial van een Franse wijnboer die we in het Nederlands hebben ondertiteld voor Bofrost. Ook voor volgend jaar staan er al een aantal webvideo’s op de planning.

Maar let op! De meeste video’s krijgen niet alleen ondertiteling (al dan niet voor doven en slechthorenden), maar ook audiodescriptie. Geen wonder dat we voor alleen al het verwerken van al die video’s elke dag met een team van minstens drie mensen aan de slag gaan. In drukke periodes of wanneer er vertalende ondertitels bij te pas komen, verdubbelt dat aantal makkelijk. Dat zit zo: op zich is het best mogelijk om eerst iemand te zoeken die de ondertitels maakt en iemand anders in te zetten voor de audiobeschrijving, maar in de praktijk worden audiodescriptie en ondertiteling door dezelfde persoon gedaan. Dat maakt het veel eenvoudiger om projecten in te plannen, want ook de eindredactie gebeurt door één persoon. In plaats van vier hebben we dus maar twee mensen nodig om een video toegankelijk te maken (nl. één audiobeschrijver-ondertitelaar en één eindredacteur die zowel de audiobeschrijving als de ondertiteling nakijkt – de opname en mixage van de audiodescriptie gebeuren extern). Op mijn Nederlandse blog lees je hier meer over: https://nevero.nl/waarom-audiobeschrijvers-ook-ondertitelen-en-voorkeur-ook-vertalen/.

In de nieuwsbrief van december 2019 vind je nog meer cijfers over het afgelopen jaar. Wil je de nieuwsbrief ook ontvangen? Schrijf je dan in door het korte formuliertje in te vullen op deze website!

gepubliceerd op 30 december 2019

 

Toegankelijke audiogidsen voor museums

De afgelopen maanden hebben we twee toegankelijke audiogidsen uitgewerkt voor museums. De gids voor het Gruuthusemuseum in Brugge is intussen uitvoerig getest en wordt als het goed is nog voor het eind van het jaar ingelezen en verder verwerkt. In het vernieuwde museum vind je 13 voelstations waar je allerlei voorwerpen kunt aftasten: een maquette van het gebouw, staaltjes van materialen en stoffen, eeuwenoude voorwerpen en replica’s daarvan, enzovoort. Vooral kinderen raken graag dingen aan, maar de voelstations verbeteren de beleving van alle bezoekers. Daarnaast is er ook een geurstation. Natuurlijk zijn de voel- en geurelementen ook heel geschikt voor mensen die niet (goed) zien, vandaar dat we er extra aandacht aan besteden in de beschrijvende audiogids voor blinden en slechtzienden.

 Ook hebben we teksten geschreven voor de Begijnhofkerk in Sint-Truiden waarin we onder andere de eeuwenoude muurschilderingen beschrijven. Net zoals in Brugge hebben ze er in Sint-Truiden aan gedacht om de collectie ‘tastbaar’ te maken voor blinde en slechtziende bezoekers door onder andere maquettes en voelplaten te laten maken. Bovendien hebben de gidsen en ‘beeldenfluisteraars’ die mensen rondleiden in de kerk van ons een opleiding gekregen over het audiobeschrijven van kunstwerken.

 Een collage van twee foto's.

Susanne voor de ingang van het vernieuwde AfricaMuseum in Tervuren en een foto van de iconische opgezette olifant in een van de zalen.

Onze inspanningen om beeldende kunst toegankelijk te maken gaan niet onopgemerkt voorbij. Deze maand waren we dan ook uitgenodigd door het vernieuwde AfricaMuseum in Tervuren, waar we een privérondleiding kregen en meteen heel wat tips konden geven. Het museum heeft onder andere een opgezette olifant (die eigenlijk uit twee olifanten bestaat zoals de gids ons vertelde) en nog veel meer bijzondere dingen om te beschrijven.

 gepubliceerd op 30 november 2019

Over het al dan niet ondertitelen van kleine woordjes

Nog niet zo lang geleden kwam er eerst op Twitter en daarna in een Facebook-groep voor ondertitelaars een interessante discussie voorbij: wat doe je namelijk met ‘kleine woordjes’ zoals ‘hello’, ‘thank you’ en ‘goodbye’ in je vertaling?

Tot een jaar of tien geleden zou elke ondertitelaar je hebben uitgelegd dat je die niet hoefde te vertalen omdat de kijker ze zo ook wel begreep. Tegenwoordig ligt dat anders en oplettende kijkers hebben misschien al gemerkt dat zulke woordjes, maar ook aansprekingen tegenwoordig vaak wél vertaald worden in de ondertiteling. Hoe zit dat nu? Begrijpt de gemiddelde tv-kijker dan zo veel minder Engels dan vroeger?

Twee tekstballonnen met daarin het woord ‘hello’

Twee tekstballonnen met daarin het woord ‘hello’

Wat er aan de hand is, is eigenlijk heel eenvoudig: er wordt steeds meer rekening gehouden met mensen die niet (goed) horen. Als je die mensen kunt helpen door korte zinnetjes die buiten beeld worden gezegd wél te ondertitelen, dan doen we dat gewoon. Vandaar dat je tegenwoordig vaker een losse ‘hallo’ of ‘tot ziens’ in een ondertitel ziet staan of bijvoorbeeld een ondertitel met enkel een naam erin.

Voor de duidelijkheid: deze extra woordjes zijn natuurlijk geen volwaardige ondertiteling voor doven en slechthorenden. Daarbij geven we ook aan wie er aan het woord is wanneer dit niet direct blijkt uit de beelden (sprekeridentificaties) en maken we duidelijk welke muziek en belangrijke achtergrondgeluiden hoorbaar zijn. Dit zijn de ondertitels die je via Teletekst kunt oproepen als je tv-kijkt of die je met een speciale knop kunt activeren bij een webvideo. Bij die knop staat vaak CC, wat de afkorting is voor ‘closed captions’ ofwel ‘gesloten ondertiteling’. In dit blogartikel ga ik nog wat dieper in op het ondertitelen voor doven en slechthorenden en in het bijzonder op het maken van goede muziekomschrijvingen: https://www.nevero.be/het-ondertitelen-van-blind-naar-de-top/.

Een laatste vorm van ondertiteling is de zogenaamde ‘ondersteunende ondertiteling’, die ik in dit blogartikel behandel: https://www.nevero.be/ondersteunende-ondertitels-vs-ondertitels-voor-doven-en-slechthorenden/. Een voorbeeld hiervan zijn de ondertitels die je vaak bij filmpjes op Facebook ziet. Ze zorgen ervoor dat je ook zonder dat het geluid aanstaat de boodschap kunt volgen.

Vertalende ondertiteling, ondertiteling voor doven en slechthorenden én ondersteunende ondertiteling… Al deze vormen van ondertiteling komen aan bod in onze e-cursus Ondertitelen! Deze online ondertitelopleiding gaat op 15 november 2019 van start.

Meer info op de website: https://nevero.nl/e-cursus-intro/voorproefje-ondertitelen/.

gepubliceerd op 5 november 2019

 

Het ondertitelen van trailers

Het maken van filmtrailers is een vak apart, net zoals het ondertitelen ervan. Wist je bijvoorbeeld dat de trailer vrijwel nooit gemaakt wordt door de monteur van de film? In plaats daarvan wordt een specialist ingehuurd, zoals Léon Noordzij, die een tipje van de sluier oplicht in een interview op nu.nl. “Je moet het gevoel krijgen dat er nog veel meer speelt dan dat je in de trailer te zien krijgt,” zegt hij. Hij legt ook uit dat er bij grote films vaak een kortere teasertrailer wordt gemaakt, die vroeger verschijnt en nog maar weinig prijsgeeft over de plot. En inderdaad, voor Torpedo hebben wij vorig jaar in december al een teasertrailer ondertiteld, terwijl de film deze week pas is uitgekomen.

De officiële trailer van de film Torpedo, mét onze ondertitels.

Op het moment dat wij een trailer krijgen om te ondertitelen, is het vaak zo dat de montage van de film op zich nog niet klaar is. In tegenstelling tot wat je op de vertaalopleiding leert, kun je dus niet eerst de hele film bekijken zodat je genoeg context hebt om de trailer zo goed mogelijk te ondertitelen. Die film ís er namelijk helemaal nog niet…

Daar komt nog bij dat trailers vaak dringend zijn én dat we eigenlijk nooit een uitgeschreven script krijgen. Bij een actiefilm is het soms echt een uitdaging om te achterhalen wat er nu precies gezegd (of eigenlijk: geroepen) wordt.

Wil je meer weten over hoe trailers gemaakt worden? Dan is dit artikel op RadioTimes.com een aanrader. Je leest er hoe het kan dat trailers soms spoilers bevatten, waarom de zware, mannelijke voice-over al een jaar of vijftien niet meer gebruikt wordt én hoe het komt dat de meeste trailers nooit het witte doek halen.

Een ouderwetse tv in een duinlandschap

Een ouderwetse tv in een duinlandschap

Wil je zelf leren ondertitelen? Op 15 november gaat onze e-cursus Ondertitelen van start. In deze cursus krijg je in drie maanden tijd verschillende programma’s voorgeschoteld: documentaires, interviews en films natuurlijk!

Meer info op de website: https://nevero.nl/e-cursus-intro/voorproefje-ondertitelen/.

gepubliceerd op 25 oktober 2019

Audiogids voor de Begijnhofkerk in Sint-Truiden

Afgelopen zomer kregen we een aanvraag van het Begijnhof Buurtcomité in Sint-Truiden. Voor het project ‘Door andere Ogen’ wilden ze de eeuwenoude muurschilderingen in de Begijnhofkerk ook toegankelijk maken voor blinde en slechtziende bezoekers. Zo lieten ze in hout maquettes maken en voelbladen in dik papier, maar ze wilden nóg meer doen.

Daarop werkten we een project uit dat uit twee delen bestond. Allereerst zouden we gidsen en vrijwilligers een opleiding geven. Tijdens die opleiding leerden ze hoe ze rondleidingen toegankelijker konden maken voor blinde en slechtziende bezoekers door aanvullende beschrijvingen. De opleiding vond plaats op donderdag 5 september. Enkele dagen later maakte TVL een reportage over de tentoonstelling in de Begijnhofkerk (vanaf 1 minuut 24 seconden). Er is aandacht voor de maquettes en voelplaten én er is een fragmentje waarin een door ons opgeleide gids een muurschildering beschrijft voor een slechtziende vrouw.

Het tweede deel bestond uit een audiogids bij een selectie van achttien kunstwerken in de kerk. Bij het schrijven van de teksten heb ik veel aandacht besteed aan het beschrijven hoe alles eruitziet.

Op de foto: het interieur van de Begijnhofkerk met links achteraan het hoogaltaar met schilderij, rechts voor de kooromgang een muurschildering uit 1310 van Maria Magdalena met Vera-icoon, daar rechts voor een zestiende-eeuwse muurschildering op een pilaar en daartussenin een zijaltaar uit circa 1740. Al deze kunstwerken komen aan bod in de audiogids.

Nu laat ik voor ik aan zo’n opdracht begin klanten altijd weten dat ze niet alleen moeten denken aan ‘audiodescriptie voor blinden en slechtzienden’, omdat audiodescriptie voor veel meer mensen nuttig is. Ik was dan ook erg blij toen ik hoorde dat de teksten op verschillende manieren zullen gebruikt worden. Natuurlijk worden ze ingelezen en gemonteerd tot audiogids zodat de bezoeker bij elk werk een beknopte beschrijving krijgt met verdere uitleg. Maar ze worden ook verwerkt tot infogids voor de ontvangstmedewerkers en vrijwillige begeleiders van bezoekers zodat ook zij er volop gebruik van kunnen maken. En wie weet, worden ze nog op andere manieren ter beschikking gesteld aan de bezoekers.

Erg fijn dus dat ze dat advies hier zo goed opgevolgd hebben!

gepubliceerd op 4 oktober 2019

 

Ondertitelen van licht medische video’s voor een congres

Eind mei werden we benaderd door een arts uit een ziekenhuis in België*. Een collega van hem zou in juni op een congres in het buitenland spreken over een behandelmethode die het ziekenhuis had ontwikkeld. Als onderdeel van zijn presentatie had hij enkele video’s gemaakt die hij graag wilde laten zien, mét Engelse ondertitels, uiteraard.

In eerste instantie was onze opdracht enkel om de video’s te ondertitelen in het Engels, maar nog voordat we daaraan begonnen, had mijn technische collega al enkele suggesties. Zo stond het geluid in de oorspronkelijke video’s nogal zacht en was het begin en het eind van elke video nogal abrupt. Zou het niet beter zijn om het geluid wat op te trekken en een korte intro en outro toe te voegen? De klant kon zich daar wel in vinden en besloot meteen dat we de losse video’s evengoed aan elkaar konden plakken zodat alles netjes in hetzelfde bestand zou staan. De ondertitels zouden vervolgens in de video gebrand worden, waardoor hij een kant-en-klaar eindproduct zou krijgen.

Werkwijze

Toen we dat allemaal hadden besproken, was het tijd om aan de vertalingen te beginnen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het niet zo dat wij eerst een transcriptie maken van de Nederlandse dialogen en die dan in het Engels vertalen en in ondertitelblokjes gieten. 

Als ondertitelaar werk je op gehoor bij het maken van de vertaling. Onze manier van vertalen houdt ook in dat de vertaling vanaf het begin wordt ingedeeld in ondertitels (d.w.z. één of hooguit twee korte regels per tekstblokje). Daarnaast verzorgen wij de timing of spotting van de ondertitels, waarbij we bepalen wanneer elke ondertitel precies in beeld komt en wanneer de ondertitel weer verdwijnt. Hierbij houden we rekening met de beschikbare tijd (m.a.w. hoe korter een blokje in beeld blijft, hoe minder tekst we gebruiken).

De toonbank van een ouderwetse apotheek met op de achtergrond een rek vol potjes

Uiteraard werd de vertaling gemaakt door een ervaren ondertitelaar, die een native speaker is van het Engels. Toen de vertaling klaar was, volgde een grondige controle van de vertaling door een tweede vertaler (eindredactie). Hierbij letten we op eventuele afluisterfoutjes en controleerden we ook het Engels op spelling en grammatica. Tot slot stuurden we de vertalingen door ter goedkeuring voor we de ondertitels in de video lieten branden.

Natuurlijk kreeg de klant de nodige tips en richtlijnen voor het nalezen van de ondertitels zodat hij wist waar hij op moest letten. Nadat we in overleg met de vertaler de laatste puntjes op de i hadden gezet, konden de ondertitels aan de video worden toegevoegd en kon de collega van de arts met een gerust hart naar z’n congres vertrekken.

*Vanwege de vertrouwelijkheid van het materiaal geef ik verder geen informatie over het ziekenhuis en de behandelmethode.

gepubliceerd op 13 augustus 2019

Commentaarvertalen – deel 2

‘Commentaarvertalen’ is een vorm van audiovisuele vertaling waarbij je de tekst van een ‘onzichtbare’ verteller vertaalt. In het tweede deel van deze reeks ga ik wat dieper in op het vertaalwerk zelf.

In het eerste deel van deze reeks beschreef ik de verschillen tussen commentaarvertalen en ondertitelen en schetste ik hoe de workflow eruitziet. Daarmee beantwoordde ik meteen een vraag die ik soms krijg, namelijk waarom ik zelf niet te horen ben in de programma’s die ik vertaal of de programma’s die ik audiobeschrijf. Daar heb ik al eens een blogartikel over geschreven. Het komt erop neer dat vertalen/schrijven en inlezen twee verschillende taken zijn die door twee verschillende mensen worden gedaan.

 

Commentaarvertalen, hoe begin je eraan?

De slechtste manier om de tekst van een commentaarstem te vertalen (vind ik, tenminste) is door ‘gewoon’ het script te vertalen in Word. Zoals ik in het vorige artikel uit deze reeks al schreef, is een commentaarvertaling een ‘luistertekst’. De kijker krijgt de vertaling alleen te horen, dus alles moet meteen duidelijk zijn. Bovendien schrijf je een tekst die goed in het oor moet liggen.

Als je je puur op een Word-bestand concentreert, is het moeilijk om meteen een vlot hoorbare tekst te krijgen, zelfs als de oorspronkelijke tekst wel goed klinkt. Om die reden schrijf ik commentaarteksten in mijn ondertitelsoftware. Het voordeel daarvan is dat ik de video altijd naast mijn tekst heb staan. Ik kan dus elke keer precies beluisteren hóe de oorspronkelijke stem een zin uitspreekt of waar hij/zij het accent legt. Wat overigens niet wil zeggen dat ik dat klakkeloos overneem, want…

bij het vertalen van commentaarteksten mag/moet je veel afstand nemen van de oorspronkelijke tekst. Vooral bij natuurdocumentaires gebeurt het dat ik er uiteindelijk een heel andere tekst van maak. Uiteraard doe ik dat alleen als de klant daarom vraagt – maar dat is eigenlijk altijd het geval. De VRT heeft bijvoorbeeld een leidraad waarin aan de hand van voorbeelden wordt uitgelegd hoe vrij je mag vertalen, en dat is héél vrij.

De Nederlandse commentaarvertaling van Tatra Mountains aflevering 2 (Life on the Edge) in mijn ondertitelsoftware. De tekst in het gele balkje is een opmerking voor mezelf die ik later ook heb doorgestuurd naar de klant. In het Engels eindigde de intro nl. met een korte mededeling, maar in het Nederlands heb ik daar, net zoals in aflevering 1 een centrale vraag van gemaakt (die vervolgens wordt beantwoord in de rest van de documentaire).

Een voorbeeld

Tijdens mijn gastcollege over commentaarvertalen laat ik de studenten altijd een stukje uit een Franse natuurdocumentaire zien. De oorspronkelijke voice-over is behoorlijk hoogdravend en vertelt bijvoorbeeld over mezen die “très douées pour l’architecture” zijn. Die ‘douées’ is lastig te vertalen en de Van Dale helpt niet echt. Je kunt in het Nederlands zeggen dat iemand een talenknobbel heeft (“Il est doué pour les langues” is het voorbeeld uit het woordenboek), maar een vogel? En wat maak je er dan van, een architectuurknobbel? Dat klinkt vrij belachelijk…

In dit geval bracht de naam van de vogelsoort al uitkomst. De ‘rémiz penduline’ heet namelijk gewoon ‘buidelmees’ in het Nederlands. En ze heten zo omdat ze een buidelvormig nest bouwen. Dus in plaats van een vogel met architecturaal inzicht krijgt de Nederlandstalige kijker wat uitleg over de naam van het beestje terwijl hij kijkt naar beelden van buidelmezen die druk in de weer zijn met hun nest.

Dit is maar een voorbeeld van hoe ik door net iets andere informatie te geven mijn vertaling aanpas aan het doelpubliek. Maar er gebeuren nog veel meer ingrepen in de tekst én ook de keuze van de stem doet veel. Bij Franse docu’s gebeurt het vaak dat een drukke vrouwenstem wordt vervangen door een veel rustiger mannenstem. Daardoor verandert de sfeer van het programma meteen. Maar het heeft ook weer invloed op de vertaling, want zo’n ratelende Franse vrouw kan in een paar seconden heel veel informatie kwijt. Dat betekent dat ik soms flink moet samenvatten, en in dat opzicht is commentaarvertalen precies hetzelfde als ondertitelen.

gepubliceerd op 25 juli 2019