Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Nevero

Ghost Tropic

Een heel bijzondere film die we het afgelopen jaar hebben beschreven was Ghost Tropic van regisseur Bas Devos.

Het verhaal is eenvoudig: schoonmaakster Khadija valt na een lange werkdag in slaap op de metro en mist haar halte. Er zit niets anders op dan te voet naar huis te gaan, dwars door Brussel. Wat volgt is volgens de recensie op bruzz.be “een film die gloeit ondanks de winterkou”.

Twee vrouwen met paraplu's staan op de Grote Markt. De gebouwen achter hen baden in het licht.

De Grote Markt in Brussel op een regenachtige avond – geen beeld uit Ghost Tropic, maar een eigen foto

Heel lang geleden, toen ik in Brussel studeerde, heb ik bijna hetzelfde meegemaakt als Khadija in de film! Alleen was ik niet in slaap gevallen, maar ben ik ooit ’s nachts in Simonis gestrand omdat er geen metro’s meer reden. Ik ben toen helemaal naar mijn kot (B) / kamer (NL) in Schaarbeek gewandeld, midden in de nacht.

De trailer van Ghost Tropic, met Nederlandse ondertitels

Opvallend aan de film is het trage tempo waarin alles zich afspeelt, of zoals deze recensent het beschrijft: “De eerste vijf minuten gebeurt er niets meer dan het duister dat invalt. Er wordt ons meteen duidelijk gemaakt dat Ghost Tropic zijn tijd zal nemen.”

Wij hebben de audiodescriptie geschreven bij deze poëtische film én de stemregie gedaan bij de audiodescriptie-opnames. Meestal is het puzzelen om met een paar goed gekozen woorden een scène te typeren tussen de dialogen, dus je zou denken dat een film zoals Ghost Tropic waarin weinig gepraat wordt, ‘makkelijk’ te beschrijven is. Maar behalve de dialogen heb je ook nog muziek en achtergrondgeluiden die een deel van het verhaal vertellen. En het is sowieso niet de bedoeling dat de audiodescriptie-stem de hele film vol zit te kletsen.

Benieuwd hoe we dat aangepakt hebben? Ghost Tropic is nog tot het eind van de maand te zien in verschillende bioscopen.

gepubliceerd op 29 januari 2020

 

547 webvideo’s in 2019 (en nog wat meer…)

In onze nieuwsbrief van november 2019 kon je lezen dat we de afgelopen jaren al voor duizenden webvideo’s ondertitels voor doven en slechthorenden hebben gemaakt. Dat ene zinnetje zette mij aan het denken: om hoeveel webvideo’s zou het eigenlijk gaan na al die tijd? Een jaar of tien geleden, zo rond 2009, heb ik mijn eerste video’s ondertiteld die niet voor film of tv, maar specifiek voor het internet bestemd waren. Een jaar later had ik met onder andere de werkgeversorganisatie Agoria en zelfstandigenvereniging UNIZO de eerste klanten die op regelmatige basis hun webvideo’s door ons lieten ondertitelen, waarbij UNIZO specifiek om ondertitels voor doven en slechthorenden vroeg. Sindsdien is het aantal bedrijven en organisaties waarvoor we ondertitelen alleen maar toegenomen.

Een van de vele webvideo’s die we de afgelopen jaren hebben ondertiteld voor onze klant Klasse.

Toen de nieuwsbrief voor december de deur uitging (op 19/12/2019) stond de teller op 547 afzonderlijke webvideo’s voor het afgelopen jaar. Intussen zijn er weer wat video’s bij gekomen, onder andere een testimonial van een Franse wijnboer die we in het Nederlands hebben ondertiteld voor Bofrost. Ook voor volgend jaar staan er al een aantal webvideo’s op de planning.

Maar let op! De meeste video’s krijgen niet alleen ondertiteling (al dan niet voor doven en slechthorenden), maar ook audiodescriptie. Geen wonder dat we voor alleen al het verwerken van al die video’s elke dag met een team van minstens drie mensen aan de slag gaan. In drukke periodes of wanneer er vertalende ondertitels bij te pas komen, verdubbelt dat aantal makkelijk. Dat zit zo: op zich is het best mogelijk om eerst iemand te zoeken die de ondertitels maakt en iemand anders in te zetten voor de audiobeschrijving, maar in de praktijk worden audiodescriptie en ondertiteling door dezelfde persoon gedaan. Dat maakt het veel eenvoudiger om projecten in te plannen, want ook de eindredactie gebeurt door één persoon. In plaats van vier hebben we dus maar twee mensen nodig om een video toegankelijk te maken (nl. één audiobeschrijver-ondertitelaar en één eindredacteur die zowel de audiobeschrijving als de ondertiteling nakijkt – de opname en mixage van de audiodescriptie gebeuren extern). Op mijn Nederlandse blog lees je hier meer over: https://nevero.nl/waarom-audiobeschrijvers-ook-ondertitelen-en-voorkeur-ook-vertalen/.

In de nieuwsbrief van december 2019 vind je nog meer cijfers over het afgelopen jaar. Wil je de nieuwsbrief ook ontvangen? Schrijf je dan in door het korte formuliertje in te vullen op deze website!

gepubliceerd op 30 december 2019

 

Toegankelijke audiogidsen voor museums

De afgelopen maanden hebben we twee toegankelijke audiogidsen uitgewerkt voor museums. De gids voor het Gruuthusemuseum in Brugge is intussen uitvoerig getest en wordt als het goed is nog voor het eind van het jaar ingelezen en verder verwerkt. In het vernieuwde museum vind je 13 voelstations waar je allerlei voorwerpen kunt aftasten: een maquette van het gebouw, staaltjes van materialen en stoffen, eeuwenoude voorwerpen en replica’s daarvan, enzovoort. Vooral kinderen raken graag dingen aan, maar de voelstations verbeteren de beleving van alle bezoekers. Daarnaast is er ook een geurstation. Natuurlijk zijn de voel- en geurelementen ook heel geschikt voor mensen die niet (goed) zien, vandaar dat we er extra aandacht aan besteden in de beschrijvende audiogids voor blinden en slechtzienden.

 Ook hebben we teksten geschreven voor de Begijnhofkerk in Sint-Truiden waarin we onder andere de eeuwenoude muurschilderingen beschrijven. Net zoals in Brugge hebben ze er in Sint-Truiden aan gedacht om de collectie ‘tastbaar’ te maken voor blinde en slechtziende bezoekers door onder andere maquettes en voelplaten te laten maken. Bovendien hebben de gidsen en ‘beeldenfluisteraars’ die mensen rondleiden in de kerk van ons een opleiding gekregen over het audiobeschrijven van kunstwerken.

 Een collage van twee foto's.

Susanne voor de ingang van het vernieuwde AfricaMuseum in Tervuren en een foto van de iconische opgezette olifant in een van de zalen.

Onze inspanningen om beeldende kunst toegankelijk te maken gaan niet onopgemerkt voorbij. Deze maand waren we dan ook uitgenodigd door het vernieuwde AfricaMuseum in Tervuren, waar we een privérondleiding kregen en meteen heel wat tips konden geven. Het museum heeft onder andere een opgezette olifant (die eigenlijk uit twee olifanten bestaat zoals de gids ons vertelde) en nog veel meer bijzondere dingen om te beschrijven.

 gepubliceerd op 30 november 2019

Over het al dan niet ondertitelen van kleine woordjes

Nog niet zo lang geleden kwam er eerst op Twitter en daarna in een Facebook-groep voor ondertitelaars een interessante discussie voorbij: wat doe je namelijk met ‘kleine woordjes’ zoals ‘hello’, ‘thank you’ en ‘goodbye’ in je vertaling?

Tot een jaar of tien geleden zou elke ondertitelaar je hebben uitgelegd dat je die niet hoefde te vertalen omdat de kijker ze zo ook wel begreep. Tegenwoordig ligt dat anders en oplettende kijkers hebben misschien al gemerkt dat zulke woordjes, maar ook aansprekingen tegenwoordig vaak wél vertaald worden in de ondertiteling. Hoe zit dat nu? Begrijpt de gemiddelde tv-kijker dan zo veel minder Engels dan vroeger?

Twee tekstballonnen met daarin het woord ‘hello’

Twee tekstballonnen met daarin het woord ‘hello’

Wat er aan de hand is, is eigenlijk heel eenvoudig: er wordt steeds meer rekening gehouden met mensen die niet (goed) horen. Als je die mensen kunt helpen door korte zinnetjes die buiten beeld worden gezegd wél te ondertitelen, dan doen we dat gewoon. Vandaar dat je tegenwoordig vaker een losse ‘hallo’ of ‘tot ziens’ in een ondertitel ziet staan of bijvoorbeeld een ondertitel met enkel een naam erin.

Voor de duidelijkheid: deze extra woordjes zijn natuurlijk geen volwaardige ondertiteling voor doven en slechthorenden. Daarbij geven we ook aan wie er aan het woord is wanneer dit niet direct blijkt uit de beelden (sprekeridentificaties) en maken we duidelijk welke muziek en belangrijke achtergrondgeluiden hoorbaar zijn. Dit zijn de ondertitels die je via Teletekst kunt oproepen als je tv-kijkt of die je met een speciale knop kunt activeren bij een webvideo. Bij die knop staat vaak CC, wat de afkorting is voor ‘closed captions’ ofwel ‘gesloten ondertiteling’. In dit blogartikel ga ik nog wat dieper in op het ondertitelen voor doven en slechthorenden en in het bijzonder op het maken van goede muziekomschrijvingen: https://www.nevero.be/het-ondertitelen-van-blind-naar-de-top/.

Een laatste vorm van ondertiteling is de zogenaamde ‘ondersteunende ondertiteling’, die ik in dit blogartikel behandel: https://www.nevero.be/ondersteunende-ondertitels-vs-ondertitels-voor-doven-en-slechthorenden/. Een voorbeeld hiervan zijn de ondertitels die je vaak bij filmpjes op Facebook ziet. Ze zorgen ervoor dat je ook zonder dat het geluid aanstaat de boodschap kunt volgen.

Vertalende ondertiteling, ondertiteling voor doven en slechthorenden én ondersteunende ondertiteling… Al deze vormen van ondertiteling komen aan bod in onze e-cursus Ondertitelen! Deze online ondertitelopleiding gaat op 15 november 2019 van start.

Meer info op de website: https://nevero.nl/e-cursus-intro/voorproefje-ondertitelen/.

gepubliceerd op 5 november 2019

 

Het ondertitelen van trailers

Het maken van filmtrailers is een vak apart, net zoals het ondertitelen ervan. Wist je bijvoorbeeld dat de trailer vrijwel nooit gemaakt wordt door de monteur van de film? In plaats daarvan wordt een specialist ingehuurd, zoals Léon Noordzij, die een tipje van de sluier oplicht in een interview op nu.nl. “Je moet het gevoel krijgen dat er nog veel meer speelt dan dat je in de trailer te zien krijgt,” zegt hij. Hij legt ook uit dat er bij grote films vaak een kortere teasertrailer wordt gemaakt, die vroeger verschijnt en nog maar weinig prijsgeeft over de plot. En inderdaad, voor Torpedo hebben wij vorig jaar in december al een teasertrailer ondertiteld, terwijl de film deze week pas is uitgekomen.

De officiële trailer van de film Torpedo, mét onze ondertitels.

Op het moment dat wij een trailer krijgen om te ondertitelen, is het vaak zo dat de montage van de film op zich nog niet klaar is. In tegenstelling tot wat je op de vertaalopleiding leert, kun je dus niet eerst de hele film bekijken zodat je genoeg context hebt om de trailer zo goed mogelijk te ondertitelen. Die film ís er namelijk helemaal nog niet…

Daar komt nog bij dat trailers vaak dringend zijn én dat we eigenlijk nooit een uitgeschreven script krijgen. Bij een actiefilm is het soms echt een uitdaging om te achterhalen wat er nu precies gezegd (of eigenlijk: geroepen) wordt.

Wil je meer weten over hoe trailers gemaakt worden? Dan is dit artikel op RadioTimes.com een aanrader. Je leest er hoe het kan dat trailers soms spoilers bevatten, waarom de zware, mannelijke voice-over al een jaar of vijftien niet meer gebruikt wordt én hoe het komt dat de meeste trailers nooit het witte doek halen.

Een ouderwetse tv in een duinlandschap

Een ouderwetse tv in een duinlandschap

Wil je zelf leren ondertitelen? Op 15 november gaat onze e-cursus Ondertitelen van start. In deze cursus krijg je in drie maanden tijd verschillende programma’s voorgeschoteld: documentaires, interviews en films natuurlijk!

Meer info op de website: https://nevero.nl/e-cursus-intro/voorproefje-ondertitelen/.

gepubliceerd op 25 oktober 2019

Audiogids voor de Begijnhofkerk in Sint-Truiden

Afgelopen zomer kregen we een aanvraag van het Begijnhof Buurtcomité in Sint-Truiden. Voor het project ‘Door andere Ogen’ wilden ze de eeuwenoude muurschilderingen in de Begijnhofkerk ook toegankelijk maken voor blinde en slechtziende bezoekers. Zo lieten ze in hout maquettes maken en voelbladen in dik papier, maar ze wilden nóg meer doen.

Daarop werkten we een project uit dat uit twee delen bestond. Allereerst zouden we gidsen en vrijwilligers een opleiding geven. Tijdens die opleiding leerden ze hoe ze rondleidingen toegankelijker konden maken voor blinde en slechtziende bezoekers door aanvullende beschrijvingen. De opleiding vond plaats op donderdag 5 september. Enkele dagen later maakte TVL een reportage over de tentoonstelling in de Begijnhofkerk (vanaf 1 minuut 24 seconden). Er is aandacht voor de maquettes en voelplaten én er is een fragmentje waarin een door ons opgeleide gids een muurschildering beschrijft voor een slechtziende vrouw.

Het tweede deel bestond uit een audiogids bij een selectie van achttien kunstwerken in de kerk. Bij het schrijven van de teksten heb ik veel aandacht besteed aan het beschrijven hoe alles eruitziet.

Op de foto: het interieur van de Begijnhofkerk met links achteraan het hoogaltaar met schilderij, rechts voor de kooromgang een muurschildering uit 1310 van Maria Magdalena met Vera-icoon, daar rechts voor een zestiende-eeuwse muurschildering op een pilaar en daartussenin een zijaltaar uit circa 1740. Al deze kunstwerken komen aan bod in de audiogids.

Nu laat ik voor ik aan zo’n opdracht begin klanten altijd weten dat ze niet alleen moeten denken aan ‘audiodescriptie voor blinden en slechtzienden’, omdat audiodescriptie voor veel meer mensen nuttig is. Ik was dan ook erg blij toen ik hoorde dat de teksten op verschillende manieren zullen gebruikt worden. Natuurlijk worden ze ingelezen en gemonteerd tot audiogids zodat de bezoeker bij elk werk een beknopte beschrijving krijgt met verdere uitleg. Maar ze worden ook verwerkt tot infogids voor de ontvangstmedewerkers en vrijwillige begeleiders van bezoekers zodat ook zij er volop gebruik van kunnen maken. En wie weet, worden ze nog op andere manieren ter beschikking gesteld aan de bezoekers.

Erg fijn dus dat ze dat advies hier zo goed opgevolgd hebben!

gepubliceerd op 4 oktober 2019

 

Ondertitelen van licht medische video’s voor een congres

Eind mei werden we benaderd door een arts uit een ziekenhuis in België*. Een collega van hem zou in juni op een congres in het buitenland spreken over een behandelmethode die het ziekenhuis had ontwikkeld. Als onderdeel van zijn presentatie had hij enkele video’s gemaakt die hij graag wilde laten zien, mét Engelse ondertitels, uiteraard.

In eerste instantie was onze opdracht enkel om de video’s te ondertitelen in het Engels, maar nog voordat we daaraan begonnen, had mijn technische collega al enkele suggesties. Zo stond het geluid in de oorspronkelijke video’s nogal zacht en was het begin en het eind van elke video nogal abrupt. Zou het niet beter zijn om het geluid wat op te trekken en een korte intro en outro toe te voegen? De klant kon zich daar wel in vinden en besloot meteen dat we de losse video’s evengoed aan elkaar konden plakken zodat alles netjes in hetzelfde bestand zou staan. De ondertitels zouden vervolgens in de video gebrand worden, waardoor hij een kant-en-klaar eindproduct zou krijgen.

Werkwijze

Toen we dat allemaal hadden besproken, was het tijd om aan de vertalingen te beginnen. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het niet zo dat wij eerst een transcriptie maken van de Nederlandse dialogen en die dan in het Engels vertalen en in ondertitelblokjes gieten. 

Als ondertitelaar werk je op gehoor bij het maken van de vertaling. Onze manier van vertalen houdt ook in dat de vertaling vanaf het begin wordt ingedeeld in ondertitels (d.w.z. één of hooguit twee korte regels per tekstblokje). Daarnaast verzorgen wij de timing of spotting van de ondertitels, waarbij we bepalen wanneer elke ondertitel precies in beeld komt en wanneer de ondertitel weer verdwijnt. Hierbij houden we rekening met de beschikbare tijd (m.a.w. hoe korter een blokje in beeld blijft, hoe minder tekst we gebruiken).

De toonbank van een ouderwetse apotheek met op de achtergrond een rek vol potjes

Uiteraard werd de vertaling gemaakt door een ervaren ondertitelaar, die een native speaker is van het Engels. Toen de vertaling klaar was, volgde een grondige controle van de vertaling door een tweede vertaler (eindredactie). Hierbij letten we op eventuele afluisterfoutjes en controleerden we ook het Engels op spelling en grammatica. Tot slot stuurden we de vertalingen door ter goedkeuring voor we de ondertitels in de video lieten branden.

Natuurlijk kreeg de klant de nodige tips en richtlijnen voor het nalezen van de ondertitels zodat hij wist waar hij op moest letten. Nadat we in overleg met de vertaler de laatste puntjes op de i hadden gezet, konden de ondertitels aan de video worden toegevoegd en kon de collega van de arts met een gerust hart naar z’n congres vertrekken.

*Vanwege de vertrouwelijkheid van het materiaal geef ik verder geen informatie over het ziekenhuis en de behandelmethode.

gepubliceerd op 13 augustus 2019

Commentaarvertalen – deel 2

‘Commentaarvertalen’ is een vorm van audiovisuele vertaling waarbij je de tekst van een ‘onzichtbare’ verteller vertaalt. In het tweede deel van deze reeks ga ik wat dieper in op het vertaalwerk zelf.

In het eerste deel van deze reeks beschreef ik de verschillen tussen commentaarvertalen en ondertitelen en schetste ik hoe de workflow eruitziet. Daarmee beantwoordde ik meteen een vraag die ik soms krijg, namelijk waarom ik zelf niet te horen ben in de programma’s die ik vertaal of de programma’s die ik audiobeschrijf. Daar heb ik al eens een blogartikel over geschreven. Het komt erop neer dat vertalen/schrijven en inlezen twee verschillende taken zijn die door twee verschillende mensen worden gedaan.

 

Commentaarvertalen, hoe begin je eraan?

De slechtste manier om de tekst van een commentaarstem te vertalen (vind ik, tenminste) is door ‘gewoon’ het script te vertalen in Word. Zoals ik in het vorige artikel uit deze reeks al schreef, is een commentaarvertaling een ‘luistertekst’. De kijker krijgt de vertaling alleen te horen, dus alles moet meteen duidelijk zijn. Bovendien schrijf je een tekst die goed in het oor moet liggen.

Als je je puur op een Word-bestand concentreert, is het moeilijk om meteen een vlot hoorbare tekst te krijgen, zelfs als de oorspronkelijke tekst wel goed klinkt. Om die reden schrijf ik commentaarteksten in mijn ondertitelsoftware. Het voordeel daarvan is dat ik de video altijd naast mijn tekst heb staan. Ik kan dus elke keer precies beluisteren hóe de oorspronkelijke stem een zin uitspreekt of waar hij/zij het accent legt. Wat overigens niet wil zeggen dat ik dat klakkeloos overneem, want…

bij het vertalen van commentaarteksten mag/moet je veel afstand nemen van de oorspronkelijke tekst. Vooral bij natuurdocumentaires gebeurt het dat ik er uiteindelijk een heel andere tekst van maak. Uiteraard doe ik dat alleen als de klant daarom vraagt – maar dat is eigenlijk altijd het geval. De VRT heeft bijvoorbeeld een leidraad waarin aan de hand van voorbeelden wordt uitgelegd hoe vrij je mag vertalen, en dat is héél vrij.

De Nederlandse commentaarvertaling van Tatra Mountains aflevering 2 (Life on the Edge) in mijn ondertitelsoftware. De tekst in het gele balkje is een opmerking voor mezelf die ik later ook heb doorgestuurd naar de klant. In het Engels eindigde de intro nl. met een korte mededeling, maar in het Nederlands heb ik daar, net zoals in aflevering 1 een centrale vraag van gemaakt (die vervolgens wordt beantwoord in de rest van de documentaire).

Een voorbeeld

Tijdens mijn gastcollege over commentaarvertalen laat ik de studenten altijd een stukje uit een Franse natuurdocumentaire zien. De oorspronkelijke voice-over is behoorlijk hoogdravend en vertelt bijvoorbeeld over mezen die “très douées pour l’architecture” zijn. Die ‘douées’ is lastig te vertalen en de Van Dale helpt niet echt. Je kunt in het Nederlands zeggen dat iemand een talenknobbel heeft (“Il est doué pour les langues” is het voorbeeld uit het woordenboek), maar een vogel? En wat maak je er dan van, een architectuurknobbel? Dat klinkt vrij belachelijk…

In dit geval bracht de naam van de vogelsoort al uitkomst. De ‘rémiz penduline’ heet namelijk gewoon ‘buidelmees’ in het Nederlands. En ze heten zo omdat ze een buidelvormig nest bouwen. Dus in plaats van een vogel met architecturaal inzicht krijgt de Nederlandstalige kijker wat uitleg over de naam van het beestje terwijl hij kijkt naar beelden van buidelmezen die druk in de weer zijn met hun nest.

Dit is maar een voorbeeld van hoe ik door net iets andere informatie te geven mijn vertaling aanpas aan het doelpubliek. Maar er gebeuren nog veel meer ingrepen in de tekst én ook de keuze van de stem doet veel. Bij Franse docu’s gebeurt het vaak dat een drukke vrouwenstem wordt vervangen door een veel rustiger mannenstem. Daardoor verandert de sfeer van het programma meteen. Maar het heeft ook weer invloed op de vertaling, want zo’n ratelende Franse vrouw kan in een paar seconden heel veel informatie kwijt. Dat betekent dat ik soms flink moet samenvatten, en in dat opzicht is commentaarvertalen precies hetzelfde als ondertitelen.

gepubliceerd op 25 juli 2019

 

Commentaarvertalen – deel 1

‘Commentaarvertalen’ is een vorm van audiovisuele vertaling waarbij je de tekst van een ‘onzichtbare’ verteller vertaalt. Deze tekst wordt vervolgens opnieuw ingelezen in de studio en aan het programma toegevoegd, waarbij de oorspronkelijke stem (uiteraard) wordt weggehaald.

In tegenstelling tot ondertiteling komt commentaarvertalen nauwelijks aan bod in de vertaalopleiding. Om daar wat aan te doen, behandel ik het in een van de gastcolleges die ik geef. Meer daarover lees je in dit artikel op mijn Nederlandse blog.

Hoe gaat het vertalen van zo’n commentaarstem nu in z’n werk?

Veel commentaarvertalers beginnen als ondertitelaar en krijgen na verloop van tijd de vraag of ze een programma willen vertalen waar ook een commentaarstem in zit. Zelf ben ik ook zo begonnen. Eigenlijk is het ook logisch, want het vertaalwerk wordt altijd door een en dezelfde persoon gedaan. Het is dus niet zo dat één iemand de interviews ondertitelt en dat iemand anders de voice-over vertaalt. Op die manier blijven beide vertalingen ook consequent. Je weet namelijk welke termen je op welke manier vertaald hebt in het commentaar, dus dan neem je die vertaling over in de ondertitels.

 

Beginbeeld uit de serie HAN. Een kudde przewalskipaarden in een veld met in gele letters onze credits: Stem: Peter Cremers en Vertaling: Susanne Verberk.

De allereerste keer dat ik een commentaarvertaling deed, was mijn eerste gedachte dat het veel makkelijker zou zijn dan ondertiteling, waarbij je moet priegelen om je vertaling in hooguit twee korte regeltjes te krijgen.

Aan de ene kant klopt dat, want in een commentaartekst heb je soms blokken van 10 seconden of meer waarin je lekker door kunt schrijven zonder te moeten zoeken naar een synoniem dat net één letter korter is ‘zodat het past’. Aan de andere kant zijn veel technische beperkingen nog steeds van toepassing. Zo mag de tekst in de meeste gevallen niet langer worden dan het origineel omdat het commentaar moet passen tussen de dialogen in beeld. Daarvan blijft het oorspronkelijke geluid behouden, dus de commentaarstem moet uitgepraat zijn vóór er iemand in beeld begint te praten.

Alleen als een programma uit enkel commentaar bestaat, zou je hier en daar meer kunnen vertellen dan in de oorspronkelijke versie. Maar net zoals bij ondertiteling moet het commentaar passen bij de beelden die de kijker te zien krijgt. Het is vreemd als een commentaarstem bezig is over leeuwen die hun prooi besluipen terwijl ze in beeld die prooi al lang gevangen hebben…

Commentaarvertalen vs. ondertitelen

Wat commentaarvertalen moeilijker maakt dan ondertitelen is dat de kijker de tekst alleen te horen krijgt. Alles moet dus meteen duidelijk zijn. Bovendien schrijf je een tekst die goed in het oor moet liggen. Dat is iets wat wel wat training vergt, want in vertaalopleidingen wordt vrijwel uitsluitend met geschreven teksten gewerkt. Dat schrijven van ‘luisterteksten’ komt natuurlijk ook terug in audiodescriptie.

 

Tot slot ziet de workflow er iets anders uit dan bij vertalend ondertitelen. Als je ondertitelt, gaat je vertaling (als het goed is) nog eens naar een eindredacteur vóór de uitzending. Daarbij beoordeelt een tweede ondertitelaar of je werk aan alle technische afspraken en instellingen voldoet en of de vertaling klopt. Eventueel is er daarna een kort overleg (meestal per mail) en worden de ondertitels klaargezet voor uitzending.

Een commentaarvertaling wordt door twee of drie mensen nagelezen voor opname. In de eerste plaats is er, net zoals bij ondertiteling, een eindredacteur die de vertaling beoordeelt. Daarna gaat de tekst naar de stemregisseur, die tijdens de opnames de regie doet, en die de tekst ook grondig doorneemt. Vaak vullen eindredacteur en stemregisseur elkaars feedback aan voor de tekst teruggaat naar de vertaler voor een laatste check. Pas daarna gaat de tekst naar degene die het commentaar inleest in de studio, en ook hij/zij kan soms nog wat aanpassingen/vragen of suggesties hebben. Het lijkt misschien wat omslachtig, maar in de praktijk werkt het heel goed!

In het tweede deel uit deze reeks over commentaarvertalen ga ik wat dieper in op het vertaalwerk zelf. Een van de grootste uitdagingen bij deze vorm van vertaling is namelijk dat je soms heel veel afstand moet/mag nemen van de tekst.

gepubliceerd op 3 juli 2019

 

Zomerreeks HAN – Humans, Animals, Nature

Sinds 1 juni kun je elke zaterdagavond op één kijken naar de achtdelige documentairereeks HAN – Humans, Animals, Nature. De vertalingen zijn van mijn hand, en dat zijn er heel wat.

Naast de ondertitels bij de Franse dialogen, heb ik ook de teksten van de commentaarstem geschreven én de tussentekstjes die in beeld verschijnen. Het Nederlandse commentaar wordt ingelezen door Peter Cremers, en ik heb ook de regie tijdens de opnamesessies mogen doen.

Aangezien het om acht afleveringen in totaal gaat, nemen we elke week bij twee afleveringen het commentaar op. De commentaarstem neemt alleen de tekst van de (oorspronkelijk Franse) voice-over voor z’n rekening. Als er mensen in beeld praten, krijgt de kijker de vertaling in ondertitelvorm te zien. Als ik niet aan het regisseren ben bij de VRT, ben ik onder andere bezig met het ondertitelen van de interviews uit de reeks.

Commentaar vertalen vs. ondertitelen

Waar je als vertaler van commentaarteksten de originele stem volledig mag en moet wegdenken, moet je bij het vertalen van de ondertitels veel dichter bij het origineel blijven. Bovendien moet je zorgen dat je vertaling in kleine blokjes past van hooguit twee regels die ook nog eens aan allerlei technische vereisten moeten voldoen. Ondanks dat (of misschien juist daardoor) probeer ik toch altijd elk personage z’n eigen stem mee te geven in de ondertitels.

In deze reeks zijn vooral dierenarts Goulven en ranger Anthony veel aan het woord. Waar Goulven meestal heel nuchter en zakelijk beschrijft wat z’n werk precies inhoudt en wat hij zoal doet, legt Anthony veel meer emotie in z’n woorden. Vooral als hij tegen en over de dieren praat die hij verzorgt, is het voor mij als vertaler altijd een plezier als het lukt om die liefde mee te geven. Zo zegt hij over een wolvin die net in het park is aangekomen dat ze toch zo mooi is en als hij een grommende veelvraat probeert te vangen, vertelt hij haar hij heel geduldig dat het voor haar eigen bestwil is.

Op de schermafbeelding uit mijn ondertitelsoftware staan Goulven en Anthony bij het quarantainehok van veelvraat Grahma. Goulven heeft net uitgelegd waarom ze haar moeten vangen (“Ik wilde het snel laten doen omdat ze hard achteruitging”) en meteen begint Anthony het beestje te kalmeren (“Grahma, Grahma toch…” “Waar zit je, meisje?”). Een mooi voorproefje uit de aflevering van zaterdag 8 juni.

Compenseren

Als je vertaalt, lukt het niet altijd om alle nuances van het origineel weer te geven in je tekst. Bij vertalend ondertitelen is het helemaal lastig omdat je dan ook nog rekening moet houden met een aantal technische beperkingen zoals het maximumaantal karakters dat je per regel kunt gebruiken. Maar soms lukt het wel om bijvoorbeeld een woordspeling ergens anders in je tekst te compenseren. Dat geluk had ik toen ik bezig was aan aflevering 4 van HAN.

In deze aflevering proberen de rangers een boze oeros weg te jagen van een vrouwtje dat ze net verdoofd hebben. Maar de stier wil niet wijken, zelfs niet als ranger Anthony op hem afstapt. Helemaal gefrustreerd roept hij: “Ah, putain, la vache!” Het is dus een uitroep van frustratie, maar het grappige is dat ‘vache’ ook koe betekent, al zal Anthony daar op dat moment niet bij stilgestaan hebben. Ik heb het dus gewoon vertaald als “Het is niet waar, hè”.

Toch bleef die koe door m’n hoofd spoken. Twee ondertitels later al zag ik m’n kans schoon, want dan zegt diezelfde Anthony: “On a affaire à un animal, quand on parle des Aurochs, qui a une puissance phénoménale.” Hij vertelt dus gewoon dat oerossen enorm sterk zijn ofwel… loeisterk in mijn vertaling.

De kijker zal het vast niet opmerken, maar ik was best tevreden met m’n vondst.

Schermafbeelding uit de software met beide ondertitels vlak onder elkaar

Op de schermafbeelding van m’n software zie je beide ondertitels met een andere ondertitel ertussen.

gepubliceerd op 6 juni 2019 – aangevuld op 18 juni 2019