Audiovisuele vertaling – Audiodescriptie | Nevero

Bij Nevero maken we audiovisuele projecten toegankelijk voor anderstaligen of mensen met een visuele of auditieve beperking.

Camping Karen & James met audiodescriptie

Op maandag 11 september heeft de commerciële zender VIER voor het eerst een programma uitgezonden met audiodescriptie. Het gaat om een aflevering van Camping Karen & James, waarin Karen Damen en James Cooke vier blinde gasten ontvingen. Wij schreven de audiodescriptie-teksten in opdracht van Option Media. De aanvullende beschrijvingen werden ingesproken door Hans Jaspers.

Meer dan alleen schrijfwerk

Aangezien het voor VIER de eerste keer was dat ze een programma toegankelijk maakten voor mensen met een visuele handicap, hebben we ook advies gegeven over de praktische aanpak. Zo gaven we als tip om aan de trailers voor het programma een ‘gesproken billboard’ toe te voegen zodat de blinde en slechtziende kijkers niet alleen wisten dat er audiodescriptie was, maar ook waar ze die konden vinden.

Een ouderwetse tv in een duinlandschap

Een ouderwetse tv in een duinlandschap

Maar daar stopte het niet. Voordat we aan het schrijfwerk begonnen, bekeken we namelijk eerst of audiodescriptie wel mogelijk was. Reality-tv is namelijk heel anders dan fictie doordat er vaak veel minder tijd is om aanvullende beschrijvingen toe te voegen. Zo zijn Karen en James zelf heel veel aan het woord. Bovendien heeft het programma ook een voice-over die een deel van het verhaal vertelt. Vandaar dat we eerst bekeken of er wel ruimte zou zijn om zinvolle beschrijvingen toe te voegen. De bedoeling is immers niet om elk gaatje in de soundtrack op te vullen, maar om alleen daar waar het nodig is extra info te bieden.

105 aanvullende beschrijvingen

Gelukkig bleek er in Camping Karen & James wel degelijk ruimte te zijn om het programma aan te vullen zodat ook blinde en slechtziende kijkers alles konden volgen. Want hoewel je het misschien niet zou zeggen, hebben we in totaal nog 105 beschrijvingen toegevoegd.

De aflevering met audiodescriptie is nog tot 6 november te bekijken op de website van VIER: https://www.vier.be/video/camping-karen-james/volledige-afleveringen/camping-karen-james-aflevering-3-met-audiodescriptie.

gepubliceerd op 20 september 2017

LinkedIn en grote buitenlandse vertaalbureaus

Een tijdje geleden kreeg ik een LinkedIn-verzoek van iemand die bij een groot, internationaal vertaalbureau werkt. Op zich niet zo vreemd, want ik krijg wel vaker berichten van mensen die ik niet persoonlijk ken. En hoewel ik nauwelijks nog voor vertaalbureaus werk, accepteerde ik het verzoek toch. Vrijwel onmiddellijk daarna kreeg ik een mailtje. Of ik mijn cv kon opsturen naar dat bureau. Huh? Een LinkedIn-profiel is in feite een uitgebreid cv (en in mijn geval zelfs een cv in verschillende talen), dus waarom zou ik dan nog een apart cv doorsturen? Bovendien kende ik het bureau verder niet en was ik ook niet direct van plan om voor hen aan de slag te gaan…

Wat bleek? Het bureau deed mee aan een openbare aanbesteding en had dringend cv’s nodig van vertalers om de opdracht te krijgen. Niet dat het werk daarna door die vertalers gedaan zou worden. Daarvoor hebben ze nl. hun eigen vertalers, maar die hebben hoogstwaarschijnlijk niet de diploma’s en/of jarenlange ervaring die de eindklant vereiste. Niet toevallig kreeg ik diezelfde week een LinkedIn-aanzoek van een ander groot vertaalbureau dat hoogstwaarschijnlijk ook meedingt naar de opdracht.

Eigenlijk plegen dergelijke bureaus dus fraude, want ze laten de klant in de waan dat de vertalingen door welbepaalde personen gemaakt worden terwijl dat in de praktijk niet zo is. Ook de door de klant gevraagde controle van de vertalingen (eindredactie) komt er vaak niet aan te pas. Daarom worden dergelijke vertaalbureaus ook wel ‘brievenbusbureaus’ genoemd, want in feite doen ze niks anders dan teksten die binnenkomen doorsturen naar hun vertalers en vervolgens naar hun klant.

Foto: ouderwetse Amerikaanse brievenbus met nummer 12

Een foto van een ouderwetse Amerikaanse brievenbus met nummer 12

Helaas komt het steeds vaker voor dat bureaus enkel op zoek zijn naar cv’s van vertalers om een goede indruk te maken bij hun klanten – ook collega’s klagen over deze manier van werken. Maar het kan zelfs nog erger, want soms worden cv’s gebruikt om nietsvermoedende klanten geld af te troggelen. Dan stuurt een oplichter het cv van een bestaande vertaler door, maar vervangt hij/zij het e-mailadres door een vals adres (vaak een Gmail-adres). Vervolgens neemt de oplichter werk aan in naam van de vertaler waarna de klant ‘vertalingen’ krijgt die met Google Translate zijn gemaakt. Tegen de tijd dat de klant doorheeft wat er aan de hand is, is de oplichter al lang betaald en krijgt de echte vertaler een slechte naam.

Mijn advies: stuur nooit zomaar je cv door als een bureau daarom vraagt en als het dan toch nodig is (bijvoorbeeld omdat je zelf meedoet aan een aanbesteding) voeg dan een watermerk toe en sla je cv op als beveiligde pdf. En gebruik als het even kan geen Gmail- of ander gratis e-mailadres.

gepubliceerd op 18 juli 2017

Ondertitelen voor Netflix deel 2 – hoeveel minuten per dag

Toeval of niet, maar afgelopen week werd ik twee keer herinnerd aan het artikel dat ik eerder schreef over de inmiddels beruchte Netflix-test voor ondertitelaars. Toen de eerste berichten verschenen dat Netflix zogenaamd de hulp inriep van kijkers om programma’s te ondertitelen (wat overigens niet correct is), viel me al op dat veel mensen enorm overschatten hoe veel (of beter gezegd: hoe weinig) minuten je per dag kunt vertalen en ondertitelen. En met minuten bedoel ik hier uiteraard programmaminuten, niet het aantal minuten dat je bezig bent.

Eindtitel van een programma met 1074 ondertitels

Eindtitel van een programma met 1074 ondertitels

Als ik op de reacties op Facebook afga, denken de meeste mensen dat je makkelijk 10 minuten programma per uur kunt vertalen en ondertitelen. Tel daar nog bij dat vrijwel niemand doorhad dat de tarieven die vermeld werden de prijzen waren die de tussenbureaus krijgen, en ineens lijkt ondertitelen een enorm lucratieve bezigheid. 8 uur vertalen x 10 minuten x 11,50 dollar = 920 dollar per dag oftewel zo’n 815 euro, enkel en alleen om tv te kijken.

Maar helaas, die 10 minuten ondertitelen per uur is allesbehalve realistisch. Zoals ik hier al eerder heb geschreven, werkt een ervaren ondertitelaar ongeveer 20 tot 30 minuten programma per dag af, afhankelijk van hoeveel er gesproken wordt in het programma en de moeilijkheidsgraad.

De BZO (Beroepsvereniging voor Zelfstandige Ondertitelaars) geeft op haar website een heel mooi voorbeeld van een ondertitelaar die werkt aan een Amerikaanse politieserie van 42 minuten en die daar minstens twee dagen en misschien zelfs wel tweeënhalve dag aan bezig is. Dat komt dus overeen met 21 à 16,8 programmaminuten per dag.

De Europese vereniging AVTE (AudioVisual Translators Europe) gaat er zelfs vanuit dat je voor een programma van 52 minuten een volledige werkweek nodig hebt. Daarbij merken ze wel op dat het eigenlijke ondertitelen geen 40 uur in beslag neemt, maar dat je ook je vertaling grondig moet nakijken en dat opzoekwerk soms ook tijdrovend kan zijn. Daar komt nog bij dat veel ondertitelaars op freelancebasis werken, dus je moet ook tijd vrijmaken om je administratie te doen, contacten met klanten te onderhouden, opdrachten in te plannen en natuurlijk om blogartikelen te schrijven!

gepubliceerd op 2 juni 2017

Ondersteunende ondertiteling voor UNIZO

Op donderdag 18 mei (deze week dus) organiseert UNIZO voor het eerst de Online Startersdag voor beginnende ondernemers. Om de startersdag meer bekendheid te geven, loopt er momenteel een Facebook-campagne met verschillende video’s waarin startende ondernemers, projectpartners en minister Muyters vertellen over het initiatief. Wij zorgden voor de ondersteunende ondertitels bij deze video’s zodat ook wie zonder koptelefoon kijkt, weet wat er verteld wordt.

Een Italiaanse tuin met een oud standbeeld op een sokkel en daarnaast een luidspreker aan de muur van een gebouw…

Het komt steeds vaker voor dat we de vraag krijgen om korte video’s van ondersteunende ondertiteling te voorzien voor sociale media zoals Facebook, waar video’s vaak zonder geluid worden afgespeeld.

‘Ondersteunende ondertiteling’ houdt in dat we weergeven wat de mensen zeggen, maar dat we geen extra informatie toevoegen voor doven en slechthorenden. Dus geen beschrijvingen van muziek en eventuele achtergrondgeluiden en ook geen identificaties voor de sprekers.

Bij de productie van dergelijke ondertitels volgen we deze stappen:

  • Aanmaken van ondersteunende ondertitels in het Nederlands. De ondertitels bevatten één of hooguit twee korte regels per tekstblokje en zijn in logische grammaticale eenheden opgesplitst.
  • Daarnaast verzorgen we de timing of spotting van de ondertitels, waarbij we bepalen wanneer elke ondertitel precies in beeld komt en wanneer de ondertitel weer verdwijnt. Hierbij houden we rekening met de beschikbare tijd (m.a.w. hoe korter een blokje in beeld blijft, hoe minder tekst we gebruiken). Uiteraard wordt dit gedaan door een ervaren ondertitelaar.
  • Een grondige controle van de ondertitels door een tweede ondertitelaar (eindredactie). Hierbij letten we op eventuele afluisterfoutjes en controleren we ook het Nederlands op spelling en grammatica.
  • Aanlevering van de ondertitels als srt-bestand, zodat ze makkelijk aan de video toegevoegd kunnen worden, bijv. op Facebook of YouTube.

Plant u net als UNIZO een social media-campagne met video’s? Neem dan zeker contact met ons op voor de ondertiteling!

gepubliceerd op 16 mei 2017

Audiodescriptie bij Sprakeloos

Sprakeloos is de langverwachte verfilming van de gelijknamige roman van Tom Lanoye. En dat ‘lang verwacht’ kun je in dit geval letterlijk nemen, want al voor we aan ons schrijfwerk begonnen, kregen we vragen van blinde en slechtziende filmliefhebbers die erg benieuwd waren naar de audiodescriptie. Op 4 april was het dan zover en konden de beschrijvingen worden toegevoegd aan de Earcatch-app.

Nu is het schrijven van een audiodescriptie bij een speelfilm altijd een heel secuur werkje, want we proberen de blinde of slechtziende kijker dezelfde filmervaring te bezorgen als de ziende kijker. In feite ‘vertalen’ we het verhaal van de regisseur zodat het ook zonder de beelden toegankelijk wordt. Bij een boekverfilming komt daar nog een extra dimensie bij, want daarbij geeft een regisseur zijn of haar interpretatie van een boek. Vrijwel altijd verandert de regisseur dingen aan het verhaal: personages vallen weg of worden toegevoegd, verhaallijnen worden uitgebreid of juist ingekort en ga zo maar door. Tot zover hoeft dat geen probleem te zijn voor de audiobeschrijver, want die beschrijft zo objectief mogelijk wat er te zien is in de film. Alleen vind ik dat je de schrijver van het boek niet over het hoofd mag zien. Vandaar dat ik, als ik aan een boekverfilming werk, altijd het boek een (paar) keer lees om me onder te dompelen in de stijl van de auteur.

Wat mij van de film Sprakeloos vooral is bijgebleven is de bijzondere manier waarop regisseur Hilde Van Mieghem heden en verleden door elkaar verweeft. De meeste regisseurs zouden gebruikmaken van beeldteksten om aan te geven dat een scène zich in het verleden afspeelt of  flashbacks toevoegen, maar in Sprakeloos lopen verschillende tijdperken soms door elkaar in dezelfde scène. Benieuwd hoe we dat hebben aangepakt in beschrijvingen? Download dan de audiodescriptie via de Earcatch-app!

gepubliceerd op 9 mei 2017

ARSAD-congres in Barcelona

Op 16 en 17 maart vond in Barcelona het tweejaarlijkse ARSAD-congres plaats. ARSAD staat voor ‘Advanced Research Seminar on Audio Description’. Het was alweer de derde keer dat ik (Susanne) het congres bijwoonde, maar de eerste keer dat ik zelf geen presentatie gaf. Wat deze editie voor mij meer dan de moeite waard maakte, was dat er ook minder traditionele vormen van audiodescriptie aan bod kwamen, zoals het live beschrijven van voetbalwedstrijden in Oostenrijk en een sambafestival in Brazilië. Bij dat festival bleek bovendien dat de voorbereidingen en de manier waarop de beschrijving in z’n werk ging heel veel weg hadden van mijn eigen werk voor de Heilig Bloedprocessie in Brugge, ook al is dat op het eerste gezicht een totaal ander evenement.

Een mooi overzicht van de verschillende onderwerpen die tijdens het congres aan bod kwamen, vind je via de Twitter-hashtag #arsad2017.

Een tasje met het logo van een sponsor van het congres, mijn certificaat van deelname én mijn naamkaartje.

Een tasje met het logo van een sponsor van het congres, mijn certificaat van deelname én mijn naamkaartje.

gepubliceerd op 27 april 2017

Ondertitelen voor Netflix

Maandagochtend maakte een oud-stagiaire mij attent op een artikel waarin stond dat Netflix kijkers zocht om als bijbaantje hun programma’s te ondertitelen. “Jammer dat ons beroep niet beschermd is”, liet ze me nog weten. Hoewel volgens het artikel iedereen zich aan kan melden en je ‘alleen maar’ een testje hoeft te doen op de website van Netflix, blijkt het helemaal anders in elkaar te zitten.

Zelf hoorde ik voor het eerst van de Netflix-test tijdens het Languages & The Media-congres in Berlijn, dat ik in november 2016 heb bijgewoond. Tijdens een van de presentaties op het congres vertelden vertegenwoordigers van Netflix over een aantal kwesties waar zij als bedrijf op botsen als ze vertaal- en ondertitelwerk uitbesteden. Zoals veel grote mediabedrijven werkt Netflix doorgaans niet rechtstreeks samen met vertalers en ondertitelaars, maar geven ze dit werk door aan gespecialiseerde ondertitelbureaus. Hoewel die bureaus aan een aantal vereisten moeten voldoen en Netflix regelmatig steekproeven neemt, weet elke kijker wel dat de ondertiteling vaak te wensen overlaat. Een mooie bloemlezing van de soms belachelijk slechte ondertitels vind je in dit artikel: http://www.eenlettermeergraag.nl/column/over-de-belachelijk-slechte-ondertiteling-van-netflix/.

Maar dat is nog niet het enige probleem. Want hoewel al die bedrijven waar Netflix mee werkt beweren dat ze met professionele ondertitelaars werken, kan Netflix onmogelijk weten wie de ondertitels maakt die ze binnen krijgen. Met een beetje geluk wordt het werk inderdaad gedaan door iemand die daarvoor gestudeerd heeft en die over de nodige ervaring beschikt, maar voor hetzelfde geld (of minder) schakelt zo’n bureau een bijklussende student of een hobbyende huisvrouw in…

En tot slot weet Netflix niet hoe groot hun vertalersbestand nu eigenlijk is. Stel dat elk individueel bedrijf zegt dat ze met dertig (uiteraard professionele) ondertitelaars samenwerken. Als Netflix het werk bij vier verschillende bedrijven uitzet, dan zou je dus denken dat ze in totaal met 4 maal 30 is 120 vertalers werken. Alleen werken de meeste freelancers voor verschillende klanten, dus in plaats van 120 kunnen het evengoed maar 100 vertalers zijn, of 90.

Om al die redenen heeft Netflix besloten dat alle ondertitelaars die voor hen werken een test moeten afleggen via hun website. Naar aanleiding van die test krijgt elke individuele vertaler een unieke code (het zogenaamde HERMES-nummer of H-nummer). Dat nummer wordt vanaf dat moment gebruikt om die vertaler (en dus ook zijn of haar werk) te identificeren. Gevolg: Netflix weet precies wie welk programma ondertitelt, ongeacht welk bedrijf ertussen zit. En ze hebben een middel om de kwaliteit van individuele vertalers te meten. Volgens de presentaties op het congres zouden die gegevens onder andere gebruikt kunnen worden om goede vertalers meer te betalen, maar dat werd op de nodige scepsis onthaald door de ondertitelaars in de zaal…

Foto: het boek met het programma en de samenvattingen van de toespraken en daarnaast een stoffen tasje met het logo van het congres.

Foto: het boek met het programma en de samenvattingen van de toespraken en daarnaast een stoffen tasje met het logo van het congres.

Terug naar 2017. Op donderdag 30 maart heeft Netflix zijn HERMES-test officieel gelanceerd. Op zondag 2 april verscheen op Newsmonkey het eerste artikel waarin stond dat Netflix kijkers zou gaan betalen om programma’s te ondertitelen. Dat bericht werd razendsnel door andere media overgenomen en maandagmiddag kon je op verschillende plaatsen lezen dat Netflix zou kampen met een tekort aan Nederlandstalige vertalers. Maar geen nood: wie slaagt voor de test, zou voortaan ‘rijk worden door Netflix kijken’. Ook de tarieven die deze aspirant-ondertitelaars zouden krijgen, staan overal vermeld, zoals in dit artikel van RTLZ: “Voor het aanleveren van ondertitels van Nederlandse audio naar Nederlandse tekst [krijg je] 9,50 dollar per minuut video, van Engels naar Nederlands 11,50 dollar en van Japans naar Nederlands 24,50 dollar. Vertalers die zowel IJslands als Japans beheersen kunnen rekenen op de hoogste beloning van 27,50 dollar per minuut video”.

Natuurlijk bleven de reacties niet uit. Aan de ene kant waren er professionele ondertitelaars die meldden dat de tarieven de prijzen zijn die Netflix aan zijn toeleveranciers betaalt en dat de vertaler hier doorgaans nog niet de helft van krijgt (waar je als zelfstandige vervolgens flink op belast wordt, maar dat is een ander verhaal). Dat staat overigens gewoon op de website van Netflix onder het kopje ‘How much do subtitlers get paid?’. Bovendien werken professionele vertalers enkel in hun moedertaal. Het is dus onzin om als Nederlandstalige te denken dat je wel eventjes uit het Japans in het IJslands kunt vertalen.

Aan de andere kant waren er de reacties van enthousiaste Netflix-kijkers die zich, niet gehinderd door enige relevante vooropleiding of zelfs maar basiskennis van de Nederlandse spellingregels, al rijk rekenden. Uiteraard schreven heel wat mensen dat ze zich al hadden opgegeven om de test in verschillende talen af te leggen.

Daartussenin zaten de ironische reacties. Zo schreef iemand: “Hoera! Netflix wil betalen voor ondertitels! What’s next? De acteurs betalen?” Andere mensen merkten dan weer heel terecht op dat ondertiteling een vak is en dat vakmensen betaald moeten worden.

Na een pittige discussie op hun Facebook-pagina belde de redactie van RTLZ naar Netflix voor een reactie, maar daar wenste het bedrijf niet op in te gaan.

Overigens: wie zich alsnog op wil geven voor de ondertiteltest van Netflix, kan terecht op deze website: http://techblog.netflix.com/2017/03/the-netflix-hermes-test-quality.html. Helemaal op het eind van de inleidende tekst staat het volgende: “If you’re a professional subtitler interested in taking the test, you can take it here” (let op de woorden ‘professional’ en ‘subtitler’). En daarna meldt het bedrijf dat ze veel meer aanmeldingen hebben gekregen dan verwacht. Ik ben benieuwd hoeveel zichzelf overschattende Nederlandstalige Netflix-kijkers daartussen zitten…

gepubliceerd op 7 april 2017

Website en nieuwsbrief voor onze Nederlandse vestiging

Sinds 1 september 2016 heeft Nevero een tweede vestiging, in Nederland nog wel! Jaar na jaar blijkt immers dat een groot deel van de groei van het bedrijf uit Nederland komt. Daarom leek het een logische stap om ook daar gevestigd te zijn. En bij een nieuwe vestiging hoort natuurlijk ook een nieuwe website. Op www.nevero.nl lees je meer over wat we zoal doen en voor wie natuurlijk!

Een stapel documenten die gericht zijn aan de Nederlandse vestiging van Nevero.

Een stapel documenten die gericht zijn aan de Nederlandse vestiging van Nevero.

Maar dat is nog niet alles. Bij de nieuwe website hoort ook een nieuwsbrief. Om de zoveel tijd brengen we je op de hoogte van projecten waar we aan hebben meegewerkt en verspreiden we nieuwtjes uit de sector.

Interesse? Onze eerste nieuwsbrief staat al online. Inschrijven kan via de knop links bovenaan op de website of door het formulier in te vullen op de Nederlandse site.

gepubliceerd op 24 maart 2017

Campagnefilm met audiodescriptie voor Unia

Ter gelegenheid van de tiende verjaardag van het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap heeft Unia een campagne gelanceerd. Bij de campagne hoort een video met de toepasselijke naam ‘Ik heb een handicap en ik heb rechten’. De video is gemaakt samen met mensen met een handicap. Ze dachten niet alleen mee over de vormgeving van de campagne, maar werkten ook mee aan de uitvoering van de video, als acteur, visagist of regieassistent.

Toen de film bijna klaar was, kregen we een telefoontje van Bonjour, het bureau dat de campagne had uitgewerkt voor Unia. Ze wilden weten of het mogelijk zou zijn om audiodescriptie toe te voegen aan de video, en uiteraard of dit zou lukken vóór de officiële lancering van de campagne. Aangezien audiodescriptie voor hen vrij nieuw was, hebben we eerst een projectvoorstel uitgewerkt met verschillende opties waarbij we steeds aangaven wat de voor- en eventuele nadelen van elke optie waren. Uiteindelijk kozen ze ervoor om verschillende versies van hun video aan te bieden, waaronder één met audiodescriptie. Voor die versie werd er in het begin en op het einde van de video zeven seconden extra tijd ingelast voor de audiodescriptie.

Meestal werken wij met de video zoals die is, maar bij deze campagne was een extra lange versie zeer welkom omdat dat ons de gelegenheid gaf om de video kort in te leiden én om alle afsluitende beeldteksten rustig in te lezen. Bovendien werd de video niet gewoon een stukje langer gemaakt door extra wit of zwart beeld toe te voegen, maar werden er betekenisvolle beelden toegevoegd, weliswaar zonder dialoog om extra ruimte te maken voor de beschrijvingen.

Toen ons script klaar was en we zelf een zogenaamde ‘blinde check’ hadden verzorgd, stuurden we de tekst ter goedkeuring naar de klant vóór de opnames in de geluidsstudio. Hierbij lichtten we ook enkele keuzes toe die we tijdens het schrijfwerk hadden gemaakt. Zo hadden we er bewust voor gekozen om aan het begin niet te vermelden dat de mensen een handicap hebben (dus geen rolstoelen e.d.), maar alleen de achtergrond bij de video te schetsen. Daar hadden we twee redenen voor:

  • In de standaardversie van de video merk je dit ook niet op aan de beginbeelden (en we willen de blinde/slechtziende kijkers dezelfde ervaring bieden als de ziende kijkers);
  • De allereerste spreker zegt meteen: Ik heb een handicap en ik heb rechten. Op die manier is het dus meteen duidelijk waar de video over gaat.

Ook bij de mevrouw die gebarentaal gebruikt, vermelden we geen handicap (dus niet ‘een dove vrouw’, maar alleen het feit dat ze gebaart).

De klant kon zich hierin vinden en had zelf nog enkele suggesties voor het script, maar die konden we helaas niet doorvoeren omdat er geen ruimte voor was in de video. Zo merkten ze terecht op dat er in de video telkens wordt ingezoomd op één spreker en dat bij één vrouw zelfs enkel de lippen in beeld komen. Dat zijn weliswaar mooie effecten waar de regisseur natuurlijk een bedoeling mee heeft, maar op die momenten zijn er altijd dialogen te horen en die hebben voorrang op de audiodescriptie.

Uiteraard namen we de tijd om dit uitvoerig toe te lichten en de klant was daar erg blij mee, zoals blijkt uit dit bericht: “Dank je wel voor de verklaring! We begrijpen nu waarom. Jullie zijn de specialisten dus we hebben er alle vertrouwen in.”

Daarmee hadden we de goedkeuring voor de tekst en kon het script worden ingelezen en verder worden verwerkt in de studio. Tot slot werd de audiodescriptiemix aan de video toegevoegd, zodat de klant een kant-en-klare versie kreeg. Kort daarna ging de campagne van start en ik was erg verrast toen ik zag dat De Standaard er een artikel aan wijdde mét de audiobeschreven video. Dat de klant ook blij was, bleek uit het mooie compliment dat we een paar dagen later kregen: “Het is hier alle hens aan dek om bijgebeend te blijven. Gelukkig loopt alles op rolletjes dankzij leveranciers zoals jullie. We zijn tevreden over het resultaat.”

gepubliceerd op 11 januari 2017

Het ondertitelen van ‘Attenborough and the Giant Dinosaur’

Op zondag 1 januari zendt Canvas de prachtige documentaire Attenborough and the Giant Dinosaur uit. Sir David Attenborough volgde twee jaar lang het onderzoek naar en de reconstructie van het skelet van een reusachtige dinosaurus. Het skelet werd bij toeval ontdekt door een Argentijnse herder die een stuk bot vond dat uit de grond stak.

De Nederlandse ondertitels bij deze documentaire zijn van mijn hand. Ik heb al eerder documentaires van David Attenborough vertaald en ik vind het altijd ontzettend leuk om in de ondertitels weer te geven hoe hij in het Nederlands zou klinken. Attenborough valt natuurlijk op door z’n unieke stemgebruik, maar ook wát hij zegt is de moeite waard. Zo spreekt hij vrij formeel, wat op zich al een uitdaging vormt bij het ondertitelen.

Ondertitels zijn immers een geschreven weergave van een gesproken tekst en daarom hamer ik er altijd op als ik nieuwe mensen opleid dat ze spreektaal moeten gebruiken. Schrijf wat je zou zeggen, is het devies. Maar bij Attenborough werkt dat niet. Zo gebruikt hij in deze documentaire regelmatig het werkwoord ‘to roam’ als hij beschrijft hoe de dinosaurussen rondliepen op de uitgestrekte vlaktes. Als je dat vertaalt als ‘rondlopen’, verlies je daarmee een stukje van de sfeer van de docu. Vandaar dat in mijn vertaling de dinosaurussen ‘rondzwerven’ in plaats van gewoon te ‘lopen’.

Maar ook Attenborough is niet onfeilbaar, en soms maakt hij kleine foutjes. Op een bepaald moment heeft hij het bijvoorbeeld over een dinosaurus met ‘sharp flesh-eating teeth’. Letterlijk vertaald zijn dat vleesetende tanden, maar tanden eten geen vlees, dat doet de dinosaurus van wie die tanden zijn. In de vertaling is het dan ook een dinosaurus geworden met ‘scherpe tanden om vlees mee te verscheuren’.

En hiermee ben ik meteen bij een derde eigenschap van Attenboroughs taalgebruik aanbeland. Hij praat namelijk vaak erg langzaam vergeleken met andere sprekers. Voor een ondertitelaar is dat een groot voordeel, want hoe sneller iemand spreekt, hoe minder plaats er is voor de vertaling. Dat noemen we de leessnelheid, en dat slaat op de verhouding spreektijd vs. presentatietijd van de ondertitels. Bij Attenborough ligt het spreektempo vaak vrij laag, hoewel ook hij soms te veel wil zeggen in te weinig tijd, waardoor ik ook bij hem soms noodgedwongen informatie moet schrappen. Maar in dit voorbeeld had ik wat tijd over, waardoor ik de vertaling zelfs iets kon uitbreiden vergeleken met het Engels en dat komt maar heel weinig voor.

Een voorproefje van de documentaire, verteld door David Attenborough (zonder ondertitels).

Attenborough and the Giant Dinosaur is a.s. zondag om 20.15 uur te zien op Canvas, en daarna online op canvas.be.

gepubliceerd op 29 december 2016